Bijstandstrekker moet schoonmaken

De VVD hield zaterdag een congres met een veelheid aan onderwerpen, van de AWBZ tot de toekomst van Europa. Wie nu de leider van de VVD is, kwam niet aan de orde.

,,Laat toch uw fitte bijstandsgerechtigden deze huishoudelijke hulp verzorgen'', riep VVD-vice-premier Zalm uit aan het eind van zijn grote rede op het VVD-congres in Rotterdam zaterdag. Zalms trouvaille behelsde de inzet van bijstandstrekkers als huishoudelijke hulp ter leniging van de `budgettaire spuiter' van 1,2 miljard euro die in het kader van de AWBZ aan huishoudelijke hulp voor langdurig zieken wordt uitgegeven.

Dat leek een passende afsluiting van Zalms toespraak, waarin het bijna uitsluitend over de centjes ging, en spreker grote woorden niet schuwde.

Onder de noemer ,,een nieuw mentaal model'' behandelde Zalm zulke uiteenlopende economische onderwerpen als de zin van het behoud van het nationaal vetorecht over de financiële perspectieven van de Europese Unie (,,We laten ons niet beroven''), het dreigement van het kabinet om macro-economisch ongewenste cao's niet langer voor hele sectoren van toepassing te verklaren, en de belachelijkheid van het Nederlandse ,,taboe op failliet gaan''.

Wie van Zalm, formeel nog steeds de partijleider van de VVD, een breder betoog had verwacht over liberale beginselen en dergelijke, werd door de vice-premier reeds in de eerste zin teleurgesteld: ,,Ik zal hier niet praten over de invloed van Bach op de moderne dans''. De VVD'ers die Zalm als partijleider altijd een eenzijdige belangstelling voor financiële vraagstukken, en minder aandacht voor bredere thema's hebben verweten, kwamen zaterdag volop aan hun trekken.

Het was dus aan fractievoorzitter Van Aartsen om, eerder op de dag, meer de partij als zodanig onder de loupe te nemen. Met voldoening maakte hij gewag van een krantenartikel waarin was geconstateerd ,,dat het nieuwe zelfbewustzijn van de VVD'' in de Tweede Kamer de toon had gezet. Maar ,,de liberale hervorming van Nederland begint pas'', kondigde Van Aartsen aan.

Minister Bot (Buitenlandse Zaken, CDA) kreeg van de liberale fractievoorzitter de aansporing zich ten aanzien van Irak minder eenzijdig op de Verenigde Staten te richten en eens gauw naar Parijs en Moskou te reizen. De Frans-Russische plannen voor een regionale conferentie over Irak, als alternatief voor het Amerikaanse unilateralisme over Irak, vinden bij de liberale fractieleider kennelijk een gewillig oor. Als liberale wensen ten aanzien van de Europese Grondwet door het kabinet niet worden gehonoreerd kan de partij best adviseren `nee' te stemmen bij het referendum, herlaade Van Aartsen. ,,Dat is geen ramp''.

Oppositieleider Bos (PvdA) kreeg te horen dat het nieuwe beginselprogramma ,,vertederend'' is, maar ,,ontoereikend''. Dat moet de partijcommissie die zich wijdt aan het nieuwe Liberaal Manifest beter doen.

Opvallend op het VVD-congres (officieel Algemene Vergadering geheten) was de zuinige behandeling van de eigen lijsttrekker bij de Europese Verkiezingen, Jules Maaten. In plaats van een klinkende rede in het hoofdprogramma mocht Maaten het woord nemen aan het begin van de middag, toen een flink aantal leden zijn toevlucht had genomen tot een van de `parallelsessies' of de zonnige terassen buiten het Rotterdamse WTC.

Maaten roemde ,,de VVD als enige partij waar over Europa echt gedebatteerd wordt'', maar droeg daaraan niet bij door het aan de orde stellen van controversiële thema's. Eerder op de dag had hij mogen horen hoe Van Aartsen – refererend aan de VVD-kandidaat voor het Nederlandse eurocommissariaat, had uitgeroepen dat ,,een stem op Jules Maaten en stem voor Neelie Kroes is!''.

Het was overigens aan Zalm om een afscheidswoord aan het adres van Frits Bolkestein, voormalig VVD-leider en scheidend eurocommissaris, uit te spreken. Het werd een wat onwennige scene voor twee heren, waarbij Zalm in de trant van een boksscheidsrechter de arm van Bolkestein omhoog hief. Bolkestein – ontspannen ogend in een informeel zomerpak zonder das – zag ervan af het woord te nemen.

Met het vorig jaar ingevoerde `one man, one vote' systeem, waarbij alle leden op het congres het woord mogen voeren en stemmen, was het nog een beetje wennen. Zo ging geruime tijd heen met een door een deelwethouder uit Amsterdam-Osdorp ingediende motie, waarin gevraagd werd om een verhoging van het tarief van de twee hoogste schijven van de inkomstenbelasting, ,,uit solidariteit met de zwakken''.

Zo haaks stond dit idee kennelijk op het `mentaal model' van de VVD, dat het aanvankelijk even duurde voordat de motie energiek werd bestreden. Kamerlid Van Miltenburg leek het zelfs wel een sympathieke gedachte te vinden. Tenslotte greep Van Aartsen zelf in: lastenverzwaring, geen denken aan!

Niet altijd bleken de overigens in verhouding tot eerdere congressen massaal opgekomen VVD-leden (zo'n 500) gegrepen door hetzelfde vernieuwingsélan dat Van Aartsen in zijn rede had geprezen. Zo spraken de deelnemers in een parallelsessie zich met overweldigende meerderheid (58 tegen één) uit tegen hervorming van het kiesstelsel, waarvan de fractieleider nochthans een warm voorstander is.

Maar over algemeen overheerste tevredenheid, na afloop bij de borrel en het jazzorkestje. Alleen die leiderschapskwestie, die zou nu toch eens eindelijk formeel geregeld moeten worden, meende menigeen.