Ontslagen? Op naar de rechter!

Het aantal werknemers dat hun ontslag aanvecht bij de rechter is het afgelopen jaar drastisch toegenomen. Enerzijds omdat er meer ontslagen vallen, maar ook omdat werkgevers minder geld uittrekken voor een sociaal plan en het aanvragen van een uitkering steeds lastiger wordt. Premiestijging voor de rechtsbijstandverzekering kan niet uitblijven.

Wat hebben tenniscoach Michiel Schapers, Aldi-medewerker Willem van den Broek en zo'n tweehonderd kraamhulpen van Kraamzorg Nederland gemeen? Ze daagden de afgelopen maanden allemaal hun werkgever voor de rechter, omdat zij het niet eens waren met hun ontslag.

Een groeiend aantal werknemers vecht ontslag of de vergoeding bij een ontslag juridisch aan, zo blijkt uit gegevens van verzekeraars. Zo zag rechtsbijstandverzekeraar DAS het aantal zaken op arbeidsrechtelijk gebied tussen 2001 en 2003 verdubbelen van 10.000 naar 20.000. Verzekeraar Interpolis, een van de drie grootste verzekeraars op dit gebied, behandelde 17.000 arbeidszaken in 2003, 40 procent meer dan in het jaar ervoor. En ook rechtsbijstandverzekeraar Arag ziet een toename van het aantal aanvragen voor juridische bijstand bij ontslagzaken. ,,In tijden van laagconjunctuur trekken bedrijven minder geld uit voor een goed sociaal plan'', denkt directeur Gerard van Laarhoven van de Stichting Rechtsbijstand van Interpolis. ,,En voor werknemers staat er meer op het spel als zij hun baan verliezen. De bereidheid om tot een schikking te komen is aanmerkelijk kleiner geworden.''

Vorige maand maakte het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) bekend dat het aantal werklozen in Nederland de half miljoen heeft bereikt en dat de werkloosheid met een aanwas van 14.000 per maand sneller stijgt dan in de voorafgaande maanden. De werkloosheid is het hoogst onder jongeren. Van de 15- tot en met 24-jarigen was 13,8 procent van de beroepsbevolking werkloos. In de leeftijdscategorie 25-44 jaar was de werkloosheid in het eerste kwartaal van dit jaar 6,1 procent, bij de 45- tot en met 64-jarigen was dit 5,0 procent. En het einde lijkt nog niet in zicht.

Bij de Ontslaglijn, een telefonische hulpdienst bij arbeidsrechtvraagstukken (0900-4040123) nam het aantal hulpvragen in de afgelopen drie jaar toe met liefst 600 procent. Vaak gaat het om werknemers die te horen hebben gekregen dat ze in het kader van een reorganisatie ontslagen zullen worden. Of reeds ontslagen werknemers die willen weten of ze in aanmerking komen voor een WW-uitkering. Oprichter en arbeidsrechtadvocaat Maarten van Gelderen: ,,Over het algemeen zijn werknemers – van de hogere tot de lagere echelons – goed geïnformeerd over hun rechten. De meesten weten dat ze niet zomaar naar huis kunnen worden gestuurd. Maar door de verharding bij overheid en bedrijfsleven kunnen ze wel een juridisch advies gebruiken.''

Volgens arbeidsjurist Eric van Kaauwen van Van Kaauwen en Canisius in Ewijk moeten ontslagen werknemers niet alleen meer moeite doen voor een nieuwe baan, maar is ook hun recht op een WW-uitkering veel minder vanzelfsprekend geworden. ,,Was het aanvragen van een uitkering bij het CWI enkele jaren geleden nog een formaliteit, nu wordt elke aanvraag streng getoetst door de uitkeringsinstelling UWV. Een beschikking van de kantonrechter en een verzoek- en verweerschrift zijn niet meer voldoende. UWV vraagt nu ook om een dossier bij de werkgever. Voor de toekenning van een uitkering moeten werkloze werknemers flinke obstakels overwinnen.''

De strengere toetsing van UWV zorgt ook voor een gestage toename van het aantal zaken in het sociale-zekerheidsrecht. Bij rechtsbijstandverzekeraar DAS steeg het aantal zaken op dit gebied tussen 2002 en 2003 met 20 procent. Woordvoerder Wim Meijers: ,,Voorheen was het zo dat werkgever en werknemer in goed overleg tot een zogenoemde geregelde ontbinding konden komen. Dat is nu verleden tijd. UWV wil precies weten wáárom een ontbinding heeft plaatsgevonden en in hoeverre de werknemer blaam treft. Het argument dat werknemer en werkgever uit elkaar zijn gegaan wegens `een verschil van inzicht over het gevoerde beleid' wordt tegenwoordig naar de prullenmand verwezen. Menig werknemer is bereid dat besluit aan te vechten.''

Ook bij Interpolis worden meer procedures tegen UWV gestart, al is de toename volgens Van Laarhoven ,,niet spectaculair''. Het veelgehoorde verwijt dat UWV een heksenjacht tegen werklozen voert is volgens hem bezijden de waarheid. ,,Uitkerende instanties vragen zich alleen vaker af of een werknemer voldoende heeft gedaan om zijn baan te behouden. Bijvoorbeeld door passend werk te aanvaarden op een andere afdeling.'' Toch zijn er ook mensen die zich zorgen maken om wat zij een terugtredende overheid noemen. Maarten van Gelderen van de Ontslaglijn: ,,Het is prima om te testen of mensen verwijtbaar werkloos zijn, maar als overheid verplicht je werknemers op den duur om hun ontslag aan te vechten. Doen zij dat niet, dan verspelen zij hun WW-rechten. En bij lang niet alle arbeidsgeschillen is het in het voordeel van de werknemer om terug te keren naar zijn werkplek.''

In 2003 kwamen 80.000 ontslagzaken voor de rechter. Volgens arbeidsjuristen mondt een rechtsgang in ongeveer driekwart van de gevallen uit in een beëindiging van het dienstverband – al dan niet in combinatie met een afvloeiingsregeling. Arbeidsjurist Van Kaauwen: ,,Veel bedrijven motiveren het ontslag van hun werknemers met bedrijfseconomische argumenten. Ze geven de rechter inzage in hun orderportefeuille, overhandigen hun jaarcijfers of verwijzen naar een op handen zijnde reorganisatie. Het probleem is dat de toetsing door het CWI of de kantonrechter marginaal is. Daardoor trekt de werknemer meestal aan het kortste eind.''

Mede om die reden raadt Van Kaauwen werknemers aan alleen naar de rechter te stappen als de werkgever foutieve argumenten aanvoert om een dienstverband te beëindigen. Van Kaauwen: ,,Soms is sprake van een onderhuids conflict tussen werkgever en werknemer. De werkgever probeert het arbeidscontract op grond van disfunctioneren te beëindigen, zonder dat hij ooit een dossier van zijn werknemer heeft aangelegd. Een gang naar de rechter heeft in zo'n geval een redelijke kans van slagen.'' Ook mensen in staffuncties staan volgens de arbeidsjurist sterk, omdat zij dankzij interne informatie kunnen aantonen dat bijvoorbeeld de noodzaak voor een reorganisatie veel kleiner is dan een bedrijf doet voorkomen. Van Kaauwen: ,,Maar in zijn algemeenheid raad ik mensen aan goed na te denken over een rechtsgang – al was het maar omdat het de arbeidsverhoudingen grondig kan verstoren.''

Bij een sterke stijging van het aantal arbeidszaken kan een premiestijging voor rechtsbijstandverzekeringen niet uitblijven, zou je denken. Maar voorlopig lijkt geen sprake van excessen. Directiesecretaris Hans Bartels van Arag: ,,Sinds 2002 is het aantal arbeidszaken bij ons met 47 procent toegenomen. Mede daardoor zijn de premies waar arbeidsrecht in zit licht gestegen.'' Hoe die prijzen zich in de toekomst ontwikkelen durft hij niet te voorspellen, maar vaststaat volgens hem dat de premie niet meer toereikend is voor het risico.

Ook rechtsbijstandverzekeraar DAS moet erkennen dat de stijging van het aantal arbeidszaken de winst van het bedrijf geen goed heeft gedaan. ,,Door die stijging waren wij genoodzaakt om externe juridische adviseurs in te huren'', zegt Wim Meijers. ,,En dáár hangt natuurlijk een prijskaartje aan.'' De rechtsbijstandverzekeraar ontkent dat de stijging van het aantal arbeidszaken tot een directe stijging van de premies heeft geleid. ,,De premiestelling is een complex verhaal, waarbij meer meespeelt dan alleen de kostprijs.''

    • Danielle Pinedo