Na de pijn lonkt ineens de glorie

Pieter van den Hoogenband (26) behaalde gisteren in Madrid op de 200 meter vrije slag zijn negende Europese titel. Over een geslaagde generale repetitie.

Als een bedaagde oorlogsveteraan strompelde Pieter van den Hoogenband gisteravond rond de klok van zevenen door de catacomben van het Centro M86. Hij was niet een beetje kapot, nee, hij was uitgewoond. Alsof hij zojuist de Mount Everest had beklommen met een stapel boeken op zijn rug. ,,Als je niet in vorm bent, komen deze klappen dubbel zo hard aan'', kreunde de tweevoudig olympisch kampioen, terwijl hij van de stenen trappen afdaalde.

Het kon de pret niet drukken, al was Nederlands eerste gouden medaille bij de Europese zwemkampioenschappen voor de hoofdpersoon zelf slechts van statistische waarde. Negen Europese langebaantitels (50 meter) vermeldt de palmares van de 26-jarige Brabander na zijn overwinning van gisteren op de 200 meter vrije slag. Het verzachtte hoe vreemd dat gisteren ook klonk de pijn van zijn nederlaag, twee dagen eerder op de 100 vrij.

Want Van den Hoogenband was woensdag wel degelijk ontgoocheld, al wist hij zijn teleurstelling een klein half uur nadien goed te verbergen. Hij zat midden in een loodzware trainingsfase, en dus ontbrak het hem nog aan de vereiste snelheid en explosiviteit. Hier sprak het verstand. Maar oog in oog met de tv-camera's, direct na zijn onttroning op het koningsnummer, had hij zijn hart laten spreken. Nog nahijgend van zijn krachtsinspanning zei de sportman in hem dat het `zwaar balen' was, om ruim drie maanden vóór `Athene' verslagen te worden.

Dat was nog niet alles. Zo diep had Van den Hoogenband in zijn reserves getast dat hij donderdag geradbraakt uit zijn bed stapte. ,,Vooral mentaal was het zwaar. Ik werd wakker en dacht: wat doe ik hier? Waarom ben ik hier naartoe gegaan? Ik voelde me een wrak. Zoveel spierpijn, dat was bijna niet normaal meer.'' Gisteren ervoer hij vooral de laatste vijftig meter als een martelgang, verzuchtte hij met een pijnlijke grimas op het gezicht. ,,Na het laatste keerpunt was het over en sluiten, en werd het weer ouderwets diplomazwemmen.''

Hoop zal hij de komende dagen en weken vooral putten uit de cijfers. Vier jaar geleden, bij het vorige pre-olympische EK-toernooi in Helsinki, moest Van den Hoogenband op `de 200' genoegen nemen met de tweede plaats, en finishte hij in 1.47,62. Gisteren was hij sneller: 1.47,05. Dat belooft veel voor `Athene'. Verschil met vier jaar geleden is immers dat hij toen twee maanden verwijderd was van de Spelen, en ditmaal drie. En een aloude fysiologische zwemwet wil dat hoe dichter het doel nadert, hoe meer explosieve snelheid een zwemmer bezit.

Pijn lijden in deze fase van de voorbereiding is onvermijdelijk. Van den Hoogenband weet dat als geen ander. Het lichaam dient nu te incasseren om straks, om precies te zijn tijdens de eerste week van de Olympische Spelen in Athene, te kunnen uitdelen. Topzwemmers zijn net masochisten: nu de pijn, straks de glorie. Dat scenario heeft ook VdH voor ogen, en de zweepslagen die hij zichzelf deze week toediende, onderging hij in dan ook als een warme douche.

Aan het geweeklaag moest dan ook weinig waarde worden gehecht, betoogde zijn trainer Jacco Verhaeren. ,,Dat verhaal van die vermoeidheid moet geen eigen leven gaan leiden, dus laten we daar niet te veel over emmeren'', sprak hij donderdag al. ,,Anders krijgen we van die Romario-toestanden: `Ik ben een beetje moe!' Daar pas ik voor.''

Gisteren plaagde Verhaeren zijn pupil nog even door hem vlak voor de start te wijzen op de tekortkomingen, zoals die een avond tevoren uit de race-analyse naar voren waren gekomen. Van den Hoogenband maakte zowel in de serie als in de halve finale schoonheidsfouten: vlak voor een keerpunt had hij te vaak adem gehaald en zich laten `uitdrijven'. Verder had hij verzuimd om de laatste meters `ademloos' af te raffelen.

Boos was Verhaeren niet, want: ,,Een zuurstofschuld moet je compenseren.'' Bovendien had Van den Hoogenband de krachtproeven voor het overige met glans doorstaan. Hij had zich niet gespaard, maar tot zes keer (twee series, twee halve finales, twee finales) toe het gaspedaal vol ingedrukt. ,,Dit is conform de doelstellingen'', doceerde de oud-rugslagzwemmer uit Rijsbergen. ,,Onder meer dankzij deze inspanningen kan hij straks, wanneer hij goed uitgerust is, het verschil maken. De kunst van het pieken verstaat Pieter immers wel.''

Verhaeren gaf donderdag in de entreehal van de Madrileense zwembunker al een college `trainingsleer topzwemmen'. Onderwerp van gesprek was vooral de lactaatproductie (het aantal millibol melkzuur in het bloed) van Van den Hoogenband. Die gaf de afgelopen week telkens waarden (van 12 tot 14) te zien, die Verhaeren tot tevredenheid stemden. Beetje bij beetje nadert de topvorm. Dat is nodig ook, want wil het zondagskind van de Nederlandse topsport zijn olympische titel prolongeren, dan zal hij volgens Verhaeren in Athene zo'n drie seconden sneller moeten zijn dan gisteren. Concurrentie kan het duo verwachten uit Australië, waar krachtpatser Ian Thorpe nog niet vergeten is hoe hij vier jaar geleden voor eigen Sydney-publiek voor aap werd gezet door The Dutch Dolphin.

Maar de grootste bedreiging kon nog wel eens uit Amerikaanse hoek komen. Michael Phelps, de 18-jarige lefgozer uit Baltimore, sluit niet uit dat hij een poging zal wagen het historische record van zijn landgenoot Mark Spitz (zeven gouden medailles in München 1972) te evenaren. In dat geval staat de 200 vrij zeker op zijn verlanglijstje.