Lijsters en luistervinken

Ter gelegenheid van het Eurovisie-songfestival, vanavond in Istanbul, wijdt Pieter Steinz het twintigste deel van zijn serie over thema's in de wereldliteratuur aan muziek in het algemeen en Nick Hornby's High Fidelity in het bijzonder.

,,Mijn boeken gaan voornamelijk over mannen', zei Nick Hornby zes jaar geleden in deze krant. ,,Maar dat betekent niet dat ze ook voor mannen geschreven zijn. Boeken over dinosaurussen worden ook niet alleen maar door dinosaurussen gelezen.' Waarna de Londense schrijver vertelde dat er bij lezingen vaak vrouwen naar hem toekomen die zeggen dat ze zich identificeren met de mannen in zijn romans. ,,Hopeloze liefdes, gefnuikte ambities, verbroken relaties – wie heeft het niet meegemaakt? Als je het zo bekijkt is High Fidelity de autobiografie van iedereen.'

Dat mag zo zijn, maar het neemt niet weg dat de meeste fans van Hornby mannen zijn. Of liever: oudere jongens, die zich herkennen in de van popmuziek bezeten Peter Pans uit zijn romans. En dan vooral in Rob Fleming, de onzekere platenhandelaar die in High Fidelity de scherven van zijn verbroken relatie opraapt en probeert te lijmen. De midden-dertiger Rob is verlaten door Laura – voor zijn verschrikkelijke bovenbuurman, wat het allemaal erger maakt – en laat in 35 hoofdstukken zijn verleden en heden de revue passeren. Wat is het toch waardoor al zijn verhoudingen met vrouwen, vanaf de eerste zoen op twaalfjarige leeftijd, gedoemd zijn te mislukken? Waarom is het niet mogelijk om, zoals Rob het halverwege zijn memoires formuleert, `zowel een relatie als een grote platenverzameling te onderhouden'?

Omdat vrouwen anders tegen muziek aankijken dan mannen, bijvoorbeeld. Voor Rob en zijn twee hulpjes in de platenwinkel is popmuziek een zaak van leven en dood. Hun bestaan is voor een belangrijk deel gevuld met het ontdekken van obscure gitaarvirtuozen, het maken van verzamelbandjes, het zoeken naar gave eerste persingen van beroemde singeltjes, en het discussiëren over goed en fout in de wereld rock & soul. Want over smaak valt te twisten. `Hoe kun je van Solomon Burke én van Art Garfunkel houden', vraagt hij vertwijfeld aan Laura, wanneer ze in de auto een bandje met het zwijmelnummer `Bright Eyes' opzet. `Dat is net zoiets als zeggen dat je zowel de Palestijnen als de Israëli's steunt.' Rob weet namelijk één ding zeker: `what really matters is what you like, not what you are like.'

De beste manier om uit te vinden wat je leuk vindt, is het maken van lijstjes, en daar zijn Rob en zijn vrienden dan ook de hele dag mee bezig. High Fidelity begint met Robs topvijf van gedenkwaardig liefdesverdriet (waar hij zijn scheiding van Laura uit een even kinderlijke als doorzichtige wraak niet inzet), en biedt binnen één hoofdstuk zijn persoonlijke lijstjes met favoriete boeken, filmkussen, Amerikaanse films en films-met-ondertitels (The Vanishing, naar Het gouden ei van Tim Krabbé, staat op vier). Maar het is de muziek – klassieke soul en compromisloze rock – die in Robs universum de belangrijkste plaats inneemt; en zelfs de meest kritische lezers van zijn `memoires' zullen moeten toegeven dat hij daar aanstekelijk over kan schrijven. Je kunt je bijna voorstellen dat hij gaat twijfelen aan de waarde van zijn relatie wanneer zijn vriendin onbekommerd een plaatje van Simply Red of Genesis opzet.

Rob is even onuitstaanbaar als grappig als aandoenlijk – dat laatste vooral omdat hij zichzelf in zijn monologen niet spaart. Hij weet hoe hij is, en ook dat hij zou moeten veranderen, maar o, wat kost het hem veel moeite. Maar High Fidelity is een komedie, en dus komen Rob en Laura aan het eind van het boek weer tot en bij elkaar. Sadder and wiser, natuurlijk, en je kunt je afvragen of het ooit – zoals in de komedies van Shakespeare en Jane Austen – tot een huwelijk zal komen. De laatste scène van de roman, waarin Rob op een feestje bij wijze van liefdesverklaring voor Laura de plaat draait waarmee het ooit begonnen is (`Got To Get You Off My Mind' van Solomon Burke, voor wie het weten wil), doet weinig goeds vermoeden.

Reacties: steinz@nrc.nl

Nick Hornby: `High Fidelity' (Indigo; Ned. vert. bij Atlas)

Volgende week in `Lees mee met NRC': de Griekse oudheid. Besproken boek: `De orestie' van Aischylos.