`Jij mag mij niet pesten'

Met een toneelvoorstelling rond de extroverte `Kriebeltje' wil Ornay Gabay Nederlandse schoolkinderen helpen om hun emoties te uiten.

EIGENLIJK zijn zwarte, zwijgende letters en een zwart-witte foto niet genoeg om de veelkleurigheid van `Kriebeltje' te beschrijven. Want Kriebeltje dwarrelt en danst in paars, oranje en blauw. Kriebeltje zwaait en zwiert door de zaal. Kriebeltje zingt en zoent. Kriebeltje lacht en Kriebeltje huilt. Kriebeltje ontroert.

`Kriebeltje' is Orna Gabay. Een Israëlische vrouw, door de liefde naar Nederland gevoerd. Een vrouw met een lijf en een gezicht vol expressie, die eruit móét. En dat wil zij de schoolkinderen hier meegeven. Net zoals zij dat heeft meegekregen in haar geboorteland, waar kunstzinnige vorming, drama, dans en zang een groot en vast onderdeel van het schoolcurriculum zijn. Met Kriebeltje geeft Orna Gabay gestalte aan haar persoonlijke gevecht tégen het calvinisme dat haar nieuwe landgenoten zo harkerig kan maken – `doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg' – en vóór het belang van je leren uiten op school: de sociaal-emotionele vaardigheden.

In de gymzaal van de Elimschool in Nieuwerkerk aan den IJssel zitten de kleuters van groep 1 en 2 trappelend van ongeduld te wachten op wat er komen gaat. Als Robert Baarda (de speelpartner van Gabay) opkomt, heeft hij meteen hun aandacht, want hij is Kriebeltje kwijt. ``Hebben jullie haar misschien gezien?'' De kinderen kennen Kriebeltje al, want ter voorbereiding is Gabay vorige week op school geweest om workshops te geven. Ze heeft de kinderen liedjes geleerd en wat kernwoorden voor de voorstelling. Bij de kleintjes blijft dat in spelvorm, bij de grotere leerlingen gaat Gabay concreet in op termen als `zelfbeeld'.

Dus weten de kinderen dat Kriebeltje van zingen houdt. En zodra Robbie op advies van de kleuters de cd met liedjes van Kriebeltje opzet, danst zij inderdaad de zaal binnen. Meteen is het feest. Twee gezette jongetjes op de eerste rij springen spontaan op en swingen zo hard mee dat hun billen er haast afvallen.

Als het lied is afgelopen, trekt Kriebeltje een gezicht dat de opperheks in `The witches' van Roald Dahl niet zou misstaan: met opgetrokken neus, scheve mond en rollende ogen zegt ze hoe `leuk' ze het vindt om hier te zijn. Brakend: ``Het is zóóó gezellig bij jullie.'' Dan neemt haar gezicht de `ruststand' weer aan en vraagt ze de kinderen: ``Klopt het wat ik zeg?'' Waarna alle kinderen heel hard `nee' roepen. Daarop steekt Kriebeltje haar arm door die van Robbie en brengen ze samen dezelfde boodschap – ``wat zijn we blij'' –, terwijl dikke krokodillentranen over hun wangen rollen. ``Klopt het nu dan?'' vraagt Kriebeltje. ``Nee'', merkt een meisje op, ``want jullie trekken er de goeie gezichten niet bij!''

Op de cd van Kriebeltje – waar ook lesbrieven bij horen – staan zestien liedjes die allemaal over verschillende gevoelens gaan: verdriet, boosheid, blijdschap. Gabay geeft ook workshops voor docenten, die de liedjes kunnen gebruiken als startschot voor een les of training, bijvoorbeeld een faalangsttraining. ``Op onze school doen we veel aan sociaal-emotionele ontwikkeling'', vertelt Allie de Koning, directeur van de Elimschool. ``Onze insteek is dat de sfeer op school en in de klas beter wordt als je gevoelige onderwerpen bespreekbaar maakt. En daar sluit deze voorstelling van Kriebeltje heel mooi bij aan.''

Eén van de onderwerpen die Gabay aansnijdt is `pesten'. Daarbij gebruikt ze heel handig haar eigen `gebrek' om duidelijk te maken hoe het voelt om gepest te worden én om te pesten. Robbie zegt dat hij een leuk spelletje weet. ``Kriebeltje, ik zeg iets, jij zegt mij na en dan zeg ik jou weer na.'' ``Goed, geen probleem'', zegt Kriebeltje. Robbie: ``Hallo, kinderen.'' Kriebeltje ``Halloe, kienderen.'' Robbie: ``De juf ziet eruit als een bruid.''

Kriebeltje: ``De joef ziet erout als een brout.'' Waarna Robbie Kriebeltje op karikaturale wijze imiteert en bespot en de kinderen en de aanwezige ouders en juffen bijna van hun stoel vallen van het lachen, want grappig is het. Tot Kriebeltje zegt: ``Stop. Ik vind dit geen leuk spelletje. Jij pest mij. En jullie...'' – ze wijst naar de zaal, die acuut stilvalt – ``jullie lachen mee. Dat doet pijn. Pesten kwetst. Het klopt, ik kom uit een ander land en ik heb een accent. Daar kan ik niks aan doen. Dat hoort gewoon bij mij. Want ik ben ik, en jij bent jij en samen zijn we wij.''

De voorstelling is interactief. Kinderen doen mee, maar ook juffen, meesters en ouders worden uitgenodigd mee te doen. Zo spelen ouders en kinderen samen een spiegelspelletje, waarbij ze tegenover elkaar zitten en samen een lied zingen en gebaren maken. Dat roept soms sterke gevoelens op, vertelt Gabay. ``Laatst nog hadden we een jongetje dat zijn vader om de nek viel en heel hard riep `ik hou van jou'.''

Aan het einde van de voorstelling mag Robbie ook een Kriebeltje worden. Maar hij aarzelt, omdat hij soms wel eens heel boos wordt. En dat hoort toch niet bij een Kriebeltje? Waarna Gabay zegt dat iedereen wel eens boos is en dat dat ook mág, maar dat je in je boosheid niet alles kan en mag doen. ``Schoppen mag niet, slaan en schelden ook niet. Maar weglopen mag wel. Of je vuisten ballen en tot tien tellen. Waar het om gaat is: blijf jezelf.''

Of Kriebeltje een blijvende indruk op de kinderen weet achter te laten is de vraag. Want net als de meeste activiteiten rondom sociale vaardigheden is Kriebeltje uiteindelijk ook `maar' een projectje, een incident, waarna de school zijn gewone gang herneemt. Wat misschien helpt is de cd, die iedere keer als hij gedraaid wordt voor herhaling zorgt. Want die liedjes – waar Gabay ook videoclips bij gaat maken – haken zich vast in je hoofd. ``Mimiek, mimiek, mimiek'', zingen de kleuters als ze twee aan twee de gymzaal uitlopen. ``Pesten, pesten, jij mag mij niet pesten'', als ze hun schoenen weer aandoen. De moeder van Sjaak (6) en Annemiek (9), die zo-even het spiegelspel met haar zoontje speelde, lacht. Zij heeft deze ochtend al opdracht gehad van haar oudste dochter om haar portemonnee mee te nemen. ``Je moet die cd kopen mam, die is gaaf.'' En dat vindt mam ook.

Meer informatie: Orna Gabay, 06 - 52 11 23 30 of ornagabay@hotmail.com