Jevgeni's wonderolie

Nog goed herinner ik me de heilige verontwaardiging van de Israëlische meester Moshe Czerniak tijdens het zonetoernooi van Vraca 1975, toen een van de andere deelnemers liet merken dat hij heel tevreden was met de korte remise die hij had gemaakt. Hij had zwart gehad, dus remise was genoeg. ,,Zwart of wit, wat maakt het uit?'' foeterde Czerniak. ,,Geel, groen, blauw of rood, je kan altijd schaken.''

De moderne topspelers denken er minder lichtzinnig over. Ze hebben hun openingssystemen zo diepgaand onderzocht dat ze soms nog na de dertigste zet met thuis uitgewerkte nieuwtjes komen en van allerlei openingen die gewone grootmeesters blijmoedig spelen hebben ze ontdekt dat die in feite niet deugen.

Soms lijkt het alsof ze door hun grote geleerdheid nauwelijks meer een zet durven te doen. ,,Het is heel moeilijk om met wit tot spel te komen en ik had niet genoeg tijd om me daar op voor te bereiden'', zei Kramnik zorgelijk na het toernooi in Linares, om het verwijt te pareren dat hij te veel remises had gemaakt.

In het maandblad Schach wees de Duitse grootmeester Christopher Lutz Jevgeni Svesjnikov aan als een boosdoener die tot de remisegolf had bijgedragen. Niet omdat die saai zou spelen, want dat doet hij niet, maar door zijn Svesjnikovsysteem (beginnend met 1. e4 c5 2. Pf3 Pc6 3. d4 cxd4 4. Pxd4 Pf6 5. Pc3 e5), waar alle witspelers tegenwoordig hun tanden op breken. Om het te ontwijken gaan ze dan maar slappe systeempjes spelen met 3. Lb5 of 3. Pc3, maar dat levert ook niets op en zo komt de ene na de andere remise tot stand.

Een paar jaar geleden is ook Loek van Wely het Svesjnikovsysteem gaan spelen en het heeft zijn resultaten geen kwaad gedaan. Zondag won hij een mooie partij van Alexei Shirov, tegen wie hij zo vaak verschrikkelijk verloren heeft. Shirov ontweek de echte Svesjnikov, maar Jevgeni's wonderolie bewijst ook in de zijvarianten goede diensten.

De partij werd gespeeld in de wedstrijd om het kampioenschap van de Duitse Bundesliga tussen Porz en Baden-Oos. Porz won met 4,5-3,5 en Nederland heeft hierbij een flink woordje meegesproken, want behalve Van Wely speelden ook Ivan Sokolov en Erik van den Doel voor Porz. Zij maakten remise. De club Baden had natuurlijk ook sterke krachten van buiten aangetrokken, zoals Anand, Shirov en Svidler.

Wit Shirov-zwart Van Wely

1. e2-e4 c7-c5 2. Pg1-f3 Pb8-c6 3. Lf1-b5 Ontwijkt de Svesjnikov, net als vorig jaar toen hij in de Bundesliga van Van Wely won met 3. Pc3 Pf6 4. Lb5. Tegenwoordig weten we dat wit na 3...e5 niets bereikt. 3...g7-g6 4. Lb5xc6 d7xc6 5. d2-d3 Lf8-g7 6. h2-h3 b7-b6 7. 0-0 Pg8-f6 8. Lc1-d2 In Wijk aan Zee 2004 deed Shirov tegen Kramnik 8. Pc3 en die partij werd snel remise. 8...0-0 9. Ld2-c3 Pf6-e8 10. Pb1-d2 Pe8-c7 11. Lc3xg7 Kg8xg7 12. a2-a3 f7-f6 13. e4-e5 a7-a5 14. e5xf6+ e7xf6 15. Tf1-e1 Lc8-e6 16. Pd2-e4 Dd8-d7 17. Dd1-d2 a5-a4 18. Te1-e2 Misschien heeft wit niet veel, maar zwart moet zich nauwkeurig verdedigen. 18...Tf8-f7 19. Ta1-e1 h7-h6 20. c2-c4 Dd7-d8 21. Dd2-c3 Tf7-d7 22. Te2-e3 Kg7-f7 23. g2-g4 23. Pxf6+ Dxf6 24. Pe5+ Kg8 25. Pxd7 was speelbaar, maar geen ramp voor zwart. Nu overweegt wit 24. g5 hxg5 25. Pexg5+ fxg5 26. Pe5+ Kg8 27. Pxd7 Dxd7 28. Df6 met enig voordeel. 23...Kf7-g7

jmMeMmMm

mMbjmMfM

Magmiaga

mMaMmMmM

gmGmHmGm

AMEGDHmG

MAMmMAMm

mMmMDMFM

Hier ziet 24. g5 hxg5 25. Pfxg5 er veelbelovend uit voor wit, maar hij doet iets anders, wat op het eerste gezicht ook sterk lijkt. 24. Pf3-e5 Dit ziet er goed uit, want zwart kan het paard niet nemen wegens 24...fxe5 25. Dxe5+ Kg8 26. Pf6+ Kf7 27. Tf3 met voordeel voor wit. 24...Td7-d4 Een mooie verdediging. 25. Pe5xc6 Wit had met 25. Pf3 op zijn schreden moeten terugkeren. Zwart hoeft dan zijn toren nog niet van d4 weg te halen, maar hij moet rekenen met 26. b4 axb3 27. Dxb3, waarna b6 en Td4 instaan. 25...Dd8-d7 Nu moet wit een stuk verliezen. 26. Pc6xd4 c5xd4 27. Dc3-b4 d4xe3 28. Te1xe3 Le6-f7 29. Pe4xf6 Aardig, want weer kan het paard niet genomen worden. Wit heeft drie pionnen voor zijn stuk, maar die zijn niet veel waard. Zwart staat duidelijk beter. 29...Dd7-d4 30. Pf6-e4 Pc7-e6 31. Pe4-d6 Ta8-f8 32. Db4-c3 Hij erkent dat het misgegaan is. Ook 32. Pb5 Df6 zou goed voor zwart zijn. 32...Dd4xc3 33. b2xc3 Tf8-d8 34. Pd6-b5 g6-g5 35. d3-d4 Kg7-f6 36. d4-d5 Pe6-f4 37. Pb5-c7 Kost een pion, maar het maakt niet veel meer uit. 37...Td8-c8 38. d5-d6 Tc8-d8 39. c4-c5 b6xc5 40. Te3-e4 en wit gaf op.

Op maandag en donderdag verschijnt een schaakcolumn van Hans Ree op www.nrc.nl.