Evaluatie-rapport Turkije komt eerder

De Europese Commissie komt naar verwachting eerder met haar cruciale rapport over Turkije dan tot nu toe werd aangenomen. Bovendien zal de Commissie zich in het rapport onthouden van een politiek oordeel over de mogelijke Turkse toetreding tot de Europese Unie, aldus direct betrokkenen.

In het rapport van de Europese Commissie wordt de mate van vooruitgang geschetst die Turkije al dan niet heeft geboekt bij het voldoen aan de criteria die gelden voor het mogen beginnen van onderhandelingen over toetreding. Aanvankelijk zou het rapport eind oktober verschijnen. Maar mogelijk komt het al een maand eerder. De regeringsleiders van de 25 landen van de Unie moeten in december op basis van dit rapport besluiten of Turkije rijp is om als onderhandelingspartner aan tafel te worden uitgenodigd. Zijn de onderhandelingen eenmaal begonnen, dan staat Turkije niets nog in de weg om een volwaardig lid van de Unie te worden. Er zijn overigens ook stemmen binnen de Unie die zeggen dat reeds zoveel toezeggingen aan Turkije zijn gedaan dat er nu al geen weg terug meer is.

De Europese Commissie streeft ernaar de publicatie te vervroegen omdat de commissarissen dan nog verantwoording voor hun stuk kunnen afleggen. Het mandaat van de huidige Commissie houdt per 1 november op. In het oude tijdschema zou dan een nieuwe Commissie deze taak op zich moeten nemen. Maar juist omdat het zo'n gevoelige materie betreft, wordt er de voorkeur aangegeven dat de werkelijk verantwoordelijke commissarissen kunnen worden aangesproken.

Vanwege dezelfde gevoeligheid is de verwachting dat de Commissie zich beperkt tot het vaststellen van feiten en elk waardeoordeel zal vermijden. Formeel moet de Commissie aangeven of Turkije voldoet aan de zogeheten `Kopenhagen-criteria'. Deze eis stelt Europa aan alle landen die lid willen worden van de Unie. Het gaat onder andere om voorwaarden op het gebied van politiek, mensenrechten, rechtsstaat en overheidsbestuur waaraan de landen moeten voldoen.

De kwestie-Turkije is een van de belangrijkste onderwerpen ten tijde van het Nederlands voorzitterschap dat 1 juli aanstaande aanvangt. Er moet gezocht worden naar een besluit dat rekening houdt met de weerstand in sommige Unielanden tegen de toetreding van Turkije, maar ook een gebaar maakt in de richting van Turkije. Het probleem is dat Turkije nu al jaren achtereen van deze gemengde signalen krijgt en nu eindelijk duidelijkheid wil.

Vast staat dat er geen jaartal genoemd zal worden wanneer Turkije lid kan worden. Maar de regeringsleiders zullen ook proberen te vermijden een datum te noemen wanneer de onderhandelingen van start kunnen gaan. Turkije eist deze duidelijkheid wel. Er wordt nu naarstig gezocht naar een formulering waarbij er opnieuw een tussenfase wordt gecreëerd. Daarbij kan dan tegen Turkije gezegd worden dat er sprake is van voortgang, maar tegen de groeiende groep tegenstanders in onder meer Duitsland en Frankrijk dat niets definitiefs is besloten.