Afscheid van een stille kracht

Bert van Marwijk (51) neemt morgen afscheid van Feyenoord na het thuisduel tegen FC Zwolle. De langstzittende trainer in de clubhistorie won de UEFA Cup, maar geen landstitel. ,,Sommige fans komen van de Wadden om mij te bedanken.''

Brieven, bloemen en een stadion van cholocade. Het kantoor van Bert van Marwijk in de Kuip ligt bezaaid met dankbetuigingen voor de vertrekkende trainer. De fans van Feyenoord komen uit het hele land afscheid nemen van de geboren en getogen Deventenaar die zijn halve leven in Limburg woont. Bijna elke dag reed hij de afgelopen vier seizoenen heen en weer van Rotterdam naar Meerssen: 340 kilometer. Op de terugreis kwam hij tot rust, weg van de hectische sfeer, die hij overigens bijna nooit als hinderlijk heeft ervaren. ,,Mensen worden soms heel emotioneel'', vertelt Van Marwijk over de supporters die deze week persoonlijk afscheid kwamen nemen. ,,Sommigen kwamen helemaal van de Wadden om mij speciaal te bedanken. Dat vind ik mooier dan welk afscheid dan ook. Ze vinden het geweldig mij te ontmoeten. Daar moet ik nog steeds aan wennen. In dit vak heb ik het gevoel dat heel Nederland elke seconde van de dag over je schouder meekijkt. Bij Feyenoord is dat ook letterlijk zo. Pas toen ik hier kwam, merkte ik hoe groot deze club is. Soms staan er een paar duizend mensen rond het trainingsveld. Die openheid hoort bij de club. Dat moet je niet veranderen.''

De clubliefde voor Feyenoord gaat gepaard met een groot saamhorigheidsgevoel tussen spelers, supporters én leidinggevenden. Van Marwijk was naar zijn zeggen de spil in het geheel. ,,Er komen hier veel gehandicapten en mensen die ziek zijn. Soms is hun laatste wens nog even bij ons te zijn. Gisteren hebben ze een jongen met rolstoel en al op het veld gedragen. De spelers zijn heel sociaal voelend, geen volgevreten profs. Maar een voetballer loopt niet te koop met sociaal gedrag. Voor de buitenwereld rijdt hij in een grote auto, men vergeet alleen dat de sponsor hem verplicht daarin te rijden.''

Teamgeest als sleutel voor succes, binnen en buiten de lijnen. ,,Trainers met wie het goed gaat, denken vaak dat ze in de hiërarchie van de club bovenaan staan. Dat is natuurlijk niet zo. Je staat als trainer misschien op plaats twintig. Mij interesseert het niet waar ik sta. Ik ben werknemer en ik ben toevallig verantwoordelijk voor het eerste team. Ik beschouw Carlo de Leeuw, onze materiaalman, als een gelijke. Net als de wasdames, Norma van de kantine en verzorger Gerard Meijer. Als het team niet goed functioneert, heeft dat zijn weerslag op het veld. Ik ben geen romanticus, maar als ik iets voor iemand kan betekenen doe ik dat. Als iemand moeilijkheden heeft, wil ik dat oplossen. Dat geeft rust. Alles wat buiten het team gebeurt, interesseert me helemaal niets.''

De buitenwereld is voor Van Marwijk ook de media, die hij nooit een slijmverhaal heeft willen vertellen. ,,Ik loop niet te koop met wat ik doe'', zegt de man die in zijn vrije tijd gekleed gaat in een T-shirt en spijkerbroek. ,,Ik hoef me niet waar te maken of zo. Ik heb er geen behoefte aan de pers te bespelen. Over het algemeen heb ik ook niet te klagen gehad. Maar ik stoorde me ook wel eens aan journalisten die probeerden het publiek tegen mij op te zetten. Dat is een gemene vorm van journalistiek. Gelukkig reageerde Feyenoord nooit op berichten uit de media. Ik ben door het bestuur altijd gesteund.''

Hoogtepunt én dieptepunt tijdens zijn trainerschap was de eerste maand in mei 2002, toen Feyenoord twee dagen na de moord op Pim Fortuyn in de eigen Kuip de UEFA Cup won. Met dank aan Pierre van Hooijdonk, die met zijn vrije trappen van onschatbare waarde was. De trainer is even prikkelbaar, wanneer de onemanshow van de vorig seizoen vertrokken aanvaller ter sprake komt. ,,Daar stap ik toch heel makkelijk over heen. Dat kan je ook zeggen van Michels die alles aan Cruijff te danken zou hebben. Oké, Pierre was geweldig, maar wij hebben met z'n allen ervoor gezorgd dat hij die uitblinkersrol kon vervullen. Jullie zeggen toch ook niet dat de coaches van Brazilië of Argentinië niets hebben betekend omdat ze met Romario en Maradona wereldkampioen zijn geworden?''

Een sportief dieptepunt voor de dienstbare coach was zijn mislukte samenwerking met het enfant terrible in de selectie. Van Marwijk was net als Van Persie een technische, flegmatieke linksbuiten die nog al eens tekeer kon gaan tegen de trainer. Meer overeenkomsten zijn er niet, sterker nog: de karakters van het tweetal botsen zodanig, dat Van Persie geen basisplaats verwierf en volgend seizoen bij Arsenal onder contract staat. Van Marwijk spreekt over ,,een persoonlijke nederlaag''. Hij heeft naar zijn zeggen van alles geprobeerd om de jonge aanvaller in het gareel te krijgen.

,,Het feit dat ik Robin heb weggestuurd vond ik een dieptepunt'', blikt hij terug op diens tijdelijke verwijdering uit de selectie in augustus 2002. ,,Ik heb Robin gevolgd vanuit de jeugd en vanuit het tweede elftal. Ik heb hem bij de selectie gehaald, toen heb ik thuis tegen mijn vrouw gezegd: `deze jongen kan een sensatie worden'. Hij heeft het een aantal keer goed gedaan, maar hij kan nog steeds het verschil niet maken. De inbreng van Romario en Ronaldo bij PSV was anders. Die lieten ook wel eens wat lopen, maar de anderen knapten alles voor hen op. Waarom? Zij maakten het verschil bij PSV. Dat doet Robin niet. Laten we hopen dat hij van de spelers van Arsenal meer accepteert.''

En vrij naar een uitspraak van Johan Cruijff: ,,Je moet techniek ontleden. Robin heeft een geweldige balbehandeling, maar hij moet leren vooruit te denken. Hij heeft het vermogen alles op techniek uit te voeren. Alleen voetbalt hij te vaak met zijn hoofd naar beneden. Hij mist het overzicht. Hij heeft de mooiste trap van allemaal. Maar als je hem tien keer een bal over veertig meter laat trappen, komt de bal acht keer niet aan. Hij mag van mij acties maken, ze mogen ook mislukken. Maar hij moet weten waar en wanneer hij die acties maakt. Hij moet vooruitkijken, net als Van Hanegem en Cruijff. Dat inzicht hoort ook bij kwaliteit. Dat heb ik hem vaak duidelijk proberen te maken. Hij moet het zelf leren inzien.''

Van Marwijk was ,,waarschijnlijk de eerste'' die Van Persie openlijk heeft bekritiseerd. ,,Het heeft Robin van kleins af aan altijd mee gezeten. Daardoor heeft hij minder weerstand gekend dan een ander talent. Hij was veel beter geworden, als hij in een vroeg stadium meer weerstand had gekregen. Ik ben nu waarschijnlijk de gebeten hond. Ik hoop dat hij ooit tot de conclusie komt dat hij van mij meer heeft geleerd dan van al die anderen. Ik probeer spelers in de spiegel te laten kijken. Ze moeten zelf achter hun problemen komen. Ik heb ook geen zin te bewijzen dat ik een band met een speler heb. Als Robin zegt dat hij warmte mist bij de trainer, heb ik geen zin dat te weerleggen. Ik weet wel dat het niet zo is.''

Net als Van Persie klaagde het Brazilaanse talent Leonardo dat hij wel eens een schouderklopje mist van de trainer. Van Marwijk verwijst naar diens langdurige blessureleed. De trainer die als speler een hernia- en drie meniscusoperaties moest ondergaan, heeft een hekel aan geblesseerde spelers. ,,Een voetballer die langdurig geblesseerd raakt, weet dat hij minder aandacht krijgt. Blessures horen bij het vak. Moet ik dan elke keer gaan vragen aan een speler hoe het met hem gaat? Ik leef wel mee, maar op mijn manier. Ik ga eerder naar iemand toe als ik weet dat zijn vader, moeder, tante of oom ziek is. Een speler die geblesseerd is, mag me 's nachts wakker bellen. Maar ik zeg wel: `je moet er zelf uitkomen'. Te veel aandacht werkt averechts. Trainers komen altijd in de problemen als ze te veel praten met reserves. Als je ze op hun gemak stelt, gaan ze denken dat ze mogen spelen. Foute boel.''

Hij vertelt over de jeugdopleiding bij Go Ahead, waar hij als jeugdinternational keihard werd aangepakt. Hij fietste vier keer per week drie keer per dag over de IJsselbrug. 's Ochtends heen en weer naar school, 's middags heen en weer naar school, 's avonds heen en weer naar de Adelaarshorst: 36 kilometer per dag. ,,Mijn vader was mijn allerbeste vriend, maar hij liet mij vaak alleen fietsen. Ik was vroeger ook eigenwijs en vervelend, maar ik werd thuis wel gecorrigeerd. Ik had lange haren en op de training een grote bek. Maar mannen als Nico van Zoghel en Wietse Veenstra schopten me op de training over het hek. Ik heb ze toen vervloekt, achteraf heb ik veel aan ze gehad.''

Van Marwijk was in 1971 voorbestemd bij Feyenoord de legendarische linksbuiten Coen Moulijn op te volgen. Het avontuur ging niet door, omdat trainer Barry Hughes van Go Ahead de transfer in de weg stond. Met een brede glimlach vertelt het `slachtoffer' over de opmerkelijke actie van de Welshman. ,,Ik zou die dag gaan praten met Feyenoord, maar Hughes stond om zes uur 's ochtends al voor de deur van mijn ouderlijk huis te posten. Hij heeft me gewoon tegengehouden. Toen ben ik met hem naar het bedrijf waar mijn vader werkte gegaan. Met z'n drieën zaten we in de directeurskamer. Ik was dolgraag naar Feyenoord gegaan, maar Hughes heeft me overtuigd dat ik moest blijven.''

Bijna 23 jaar later mag Van Marwijk nu zelf over zijn sportieve toekomst beslissen. Hij heeft een paar aanbiedingen afgewimpeld en wacht op een buitenlandse club die bij hem past. Hij heeft geen spijt van zijn weigering anderhalf jaar geleden bij de Duitse volksclub Schalke 04 te tekenen. ,,Ik zag nog een uitdaging bij Feyenoord om met een nieuwe ploeg te werken. Ik wilde wel van de voorzitter horen dat ik niet weg mocht. Van den Herik zei dat het onbespreekbaar was. Het laatste jaar was niet gemakkelijk, wel leerzaam. Je krijgt zo extra bagage.''

Zonder prijs, maar met een tevreden gevoel neemt hij morgen afscheid van Feyenoord. ,,Ik heb nog een heleboel energie. Ik wil wachten op iets moois. Dat kan een week duren, een maand of een jaar. Ik ben ooit een sportzaak begonnen in een dorp waar al een sportzaak was. En in een dorp verderop was er ook al eentje. Eigenlijk was er geen plek voor nog een sportzaak. Toch ben ik begonnen, omdat ik de beste sportzaak wilde opbouwen.''