Wie zijn Maarten en Harry?

Een klein berichtje waardoor je opeens onze cultuur ziet, tot in de fijnste nerven, als door een bliksemflits verlicht. De schrijver Maarten 't Hart kan geen lijstduwer van de Dierenpartij worden omdat hij geen paspoort of identiteitsbewijs heeft.

Laten we dit nieuws ontleden.

1. Maarten 't Hart is een groot schrijver. Iedere ambtenaar die belast is met het inschrijven van kandidaten voor politieke partijen heeft een zekere eruditie, van school meegenomen. Door zijn werk heeft hij/zij er nog bijgeleerd, want niet zomaar de eerste de beste kan kandidaat worden. Iedere inschrijvingsambtenaar zou dus op z'n minst de titel van een van zijn boeken moeten kennen, en het gezicht dat erbij hoort want zijn portret staat op de achterkant van het omslag. Alleen al daardoor kan niet iedereen zeggen dat hij Maarten 't Hart is. Integendeel. Als Maarten 't Hart zich aan het loket meldt, zegt de ambtenaar meteen: ,,Aha! Meneer Van 't Hart! Waarmee kan ik u van dienst zijn?'' En dan volgt zonder verdere poespas van formaliteiten de inschrijving.

2. Nederland heeft een Dierenpartij. Dit betekent dat de dieren niet zomaar worden geslacht en opgegeten, wat in oude beschavingen normaal is, maar dat ze voor het zover is, allerlei mishandelingen ondergaan, zelfs in veel gevallen geen seconde diergeluk beleven. Dat is mensonwaardig. We mogen blij zijn dat een groot schrijver voor de dieren in de bres wil springen. Gelukkig hebben we nog meer grote schrijvers. Harry Mulisch zou Maarten 't Hart vervangen. Ik herinner me een passage uit een interview. Hem werd gevraagd iets te noemen waarvan hij spijt had. Hij antwoordde: ,,Dat ik geen vegetariër ben geworden.'' Als ik in de biefstuk op mijn bord snijd, denk ik aan Harry. Op andere ogenblikken ook wel, maar in dit geval met groter waarschijnlijkheid. Hij kon zich naar behoren legitimeren, maar mocht geen lijstduwer worden want de inschrijving was gesloten.

3. Van 1 januari 2005 af moet iedereen in Nederland zich kunnen legitimeren. Strikt genomen, zou je zeggen, is al die bureaucratische poespas nog niet eens nodig. Een lijsttrekker, een lijstduwer, iedereen op een kandidatenlijst vertegenwoordigt de burgerij. Dit betekent dat zij/hij in geen enkel opzicht meer of minder is dan alle anderen. Daaraan ontleent hij zijn mandaat, zijn recht van spreken. Je zou dus zeggen dat het juist aan de kandidaat is voorbehouden zich tot de democratisch afgesproken datum niet te legitimeren. Zich tegen alle arrogantie van voorbarige Dorknopers te verzetten. Nietzsche zei: ,,Een knecht laat zich hieraan herkennen, dat hij meer doet dan van hem verlangd wordt.''

4. Maarten 't Hart heeft geen rijbewijs, geen paspoort. Daaruit leiden we af dat hij altijd het openbaar vervoer of de fiets pakt. (Voor de fiets: zie ook het oeuvre, bijvoorbeeld Een vlucht regenwulpen). Daarmee gaat hij niet verder dan de landsgrenzen, want in ieder buitenland moet je een document bij je hebben waarmee je je kunt legitimeren). Openbaar vervoer is een zegen voor iedere schrijver; na de strijdkrachten de beste manier om je volk te leren kennen. En of het, om een goed schrijver, kunstenaar te worden, te zijn, te blijven, nodig is naar het buitenland te gaan? Sommige talenten verstikken in Nederland, andere bloeien juist hier als nergens anders. Ik denk dat Maarten 't Hart tot de laatste categorie hoort, en dat hij dit weet. Waarom zou hij zich dan al die rompslomp voor het aanvragen van een paspoort op de hals halen? Hij kan beter een paar mooie alinea's schrijven.

5. Het verhelderend incident laat ook iets van de evolutie in cultuur, sport, politiek en bureaucratie zien. Om de aandacht te trekken heb je beroemde namen nodig, van een Award Winner, een Voetballer of een BN'er. De beroemdheid zuigt de publicity aan. Daarvan leeft de politiek, hoe langer hoe meer. Ideeën hebben hun beste tijd gehad. Maar dan komt de bureaucratie. ,,Heee! Dat gaat zomaar niet!'' De gedepersonaliseerde machine van de bureaucratie steekt er een stokje voor. Kom niet weer met Kafka aandragen, denkt u. Maar het is zo. Der Prozess. Das Schloss.

Ik dacht aan Gary Davis, wereldburger nummer 1. Kort na de oorlog (Tweede Wereldoorlog, vorige eeuw) verscheurde deze Amerikaanse veteraan zijn Amerikaanse paspoort, verving het door een wereldpaspoort dat hij zelf had gemaakt en werd aan alle grenzen gearresteerd. Toen, vijftig jaar later, gingen we geloven dat de totale mondialisering was uitgebroken. De grootste vergissing van de vorige eeuw.

De Dierenpartij moet het zonder lijstduwer doen. Maar bekijk het van de modernste kant. Twee beroemde schrijvers die lijstduwer wilden worden maar het niet mochten, zijn publiciteitsgewijs misschien nog beter dan één schrijver die het wel zou zijn geworden. Of misschien nog beter: vraag minister Donner of hij wil ingrijpen. Wat hij ook zal doen, de Dierenpartij wordt er nog bekender mee. Want zo werken de media.