Verborgen in het hoge gras

`Wil is 50 jaar, toeter maar', zegt het spandoek aan de winkel van bakker Out. Hij zit al meer dan honderd jaar naast de Korte Brug in Ouderkerk aan de Amstel.

En vóór hem hebben hier ook al bakkers gezeten, zeker drie eeuwen lang. En al die tijd kijkt de bakkerij uit op Het Huis van het Leven, zoals de Portugees-Joodse begraafplaats in Ouderkerk heet. Joseph Senior, een jong gestorven jongetje, was de eerste die hier begraven werd, staat in het Hebreeuws te lezen op zijn kleine marmeren grafsteen. Dat gebeurde volgens de joodse jaartelling in het jaar 5374. Trek er 3760 jaar vanaf en je komt op het jaar 1614 volgens `onze' christelijke jaartelling.

De eerste joden die hier begraven zijn kwamen uit Portugal. Dat was toen een streng katholiek land, waar alle andere geloven verboden waren. Het was een kwestie van je laten bekeren of op de brandstapel komen. Vele Portugese joden trokken daarom naar Amsterdam, waar wel godsdienstvrijheid bestond. Maar de vrijheid ging niet zo ver dat ze ook hun doden in de stad mochten begraven. In 1614 konden de Portugese joden een lap grond bij Amsterdam kopen. Op de plek waar toen nog een boerderij, een hooischuur en een boomgaard stonden, mochten ze voortaan hun doden begraven. Maar wel in stilte en zonder ceremonie, om de plaatselijke bevolking niet te veel voor het hoofd te stoten.

De platte marmeren grafplaten zijn rijk versierd. De oudste graven hebben nog christelijke afbeeldingen als engelen en de dood met de zeis. De rijke graven en hun opschriften in het Portugees en Hebreeuws laten zien dat vele Portugese joden in de christelijke Nederlanden en daarbuiten carrière hebben weten te maken. Hier ligt de vroegere lijfarts van de echtgenote van de Franse koning en daar de ambassadeur van de koning van Marokko, die Spaanse schepen mocht kapen – prins Maurits heeft nog in zijn begrafenisstoet meegelopen. Vlak voor hem ligt rabbijn Mennasseh Ben Israël, van wie Rembrandt een portret heeft geschilderd.

Tussen de bomen, het hoge gras, het fluitekruid en de boterbloemen zijn nu nog maar enkele groepjes grafstenen te zien. Het lag hier helemaal vol, zelfs zo vol dat je amper tussen de graven door kon lopen. Maar in de loop der eeuwen zijn de meeste stenen in de zachte veengrond weggezakt. Soms voel je ineens iets hards onder je voet. Even wat gras wegschrapen en er komt een grafsteen tevoorschijn.