Unforgiven: antiwestern

Clint Eastwood, je ziet het of je ziet het niet. De een verveelt zich wezenloos bij zijn onderkoelde manier van acteren, de ander raakt gefascineerd door iedere opgetrokken wenkbrauw en gekrulde mondhoek. Het adagium van Eastwood is niet Less is more, maar Nothing is everything. Die stijl past het beste bij het meest mininalistische van alle filmgenres: de western. Een stukje prairie, een paar paarden, wat houten hutjes en klaar ben je. Unforgiven is Eastwoods meest bejubelde western (vier Oscars). De film past in het subgenre dat hij voor zichzelf heeft gecreëerd: de macho op leeftijd, stram en der dagen zat, die nog één keer opvlamt. Zie de geheim agent in In the Line of Fire, de journalist in True Crime en de ruimtevaarder in Space Cowboys. Unforgiven was de eerste film in dit rijtje en de beste.

Unforgiven is wel geplaatst in de traditie van de antiwestern. Hier geen opzichtig in het oog springend natuurschoon, maar zware regen en duisternis. Vrouwen spelen een fundamentele rol in de plot: als een hoer door een klant met een mes bewerkt wordt, huren haar collega's de oude ex-desperado Bill Munny (Eastwood) in om de daders te grazen te nemen. (Politiek-correcte opmerking: jammer dat een film die het wraakprincipe van dit masculiene genre ter discussie stelt, nu net over wraak van vrouwen gaat.) Het grootste verschil met de klassieke cowboyfilm is dat deze cowboys echte lichamen hebben. Een klap doet pijn. Een schotwond leidt niet onmiddellijk tot de dood, maar tot langzaam en vernederend sterven. De trekker overhalen tegenover een weerloze man op de plee is niet zo gemakkelijk (`It's a hell of a thing, killing a man'). Zelfs cowboys hebben soms een bril nodig.

Maar het anti-karakter van Unforgiven kan ook gemakkelijk worden overdreven. Eastwoods spel met zijn eigen imago in de klassieke spaghettiwesterns van Sergio Leone is pure ijdelheid. Bovendien herpakt zijn personage zich uiteindelijk tot de nihilistische wreker die we van Eastwood gewend zijn. Zijn `kritiek' op het geweld van de western zou heel wat fundamenteler zijn als hij had gekozen voor jonge, door testosteron voortgedreven helden. Nu is de loze boodschap dat de wijsheid met de jaren komt.

Unforgiven (Clint Eastwood, VS, 1992), Veronica 00.00-02.25.