Thuisfront hongert naar e-mails

Bij familieleden van militairen die in Irak zijn gelegerd loopt de spanning op nu deze week de eerste Nederlandse militair is omgekomen.

Hij hoorde het van zijn vrouw, maandagavond om een uur of half elf. Dat er een aanslag was gepleegd in Irak. Hebbo Benthem (50) sprong in zijn auto en reed van Utrecht naar huis, richting Delfzijl. In de auto ging zijn gsm nog een paar keer. ,,Eerst was er sprake van gewonden, daarna zwaargewonden. Daarna hoorde ik dat er een militair overleden was. Het laatste stuk ben ik met 140, 150 deze kant op gejaagd.''

De Groninger Hebbo Benthem is een van de duizenden Nederlanders die dezer dagen extra in spanning zitten over wat in Irak gebeurt. Zoon Erik (20) is gelegerd in As Samawah. Zijn andere zoon zit bij de marechaussee, zelf werkt hij in de Mesdag-kliniek voor tbs-patiënten in Groningen. Vader Benthem weet wat gevaar is, zegt hij. Zijn rationele `ik' wist ook deze maandag dat de kans dat het Erik was die was omgekomen, ongeveer 1 op 1.250 (het aantal Nederlandse militairen in Irak) was. Maar, zegt hij, ,,in de paniek over je zoon denk je niet aan kansberekening''. Dus was hij met een andere ouder tot diep in de nacht bezig om informatie in te winnen bij het ministerie van Defensie. Om drie uur 's nachts kwam het verlossende bericht: de familie van het slachtoffer was geïnformeerd. Het kon Erik niet zijn.

De volgende dag om half zeven begon de telefoon te rinkelen in huize Benthem. Als lid van het thuisfrontcomité Irak zit Benthem in de `telefooncirkel', van familieleden die elkaar op de hoogte proberen te houden van de laatste ontwikkelingen in het inzetgebied. Als het goed is, wordt de cirkel door Defensie op de hoogte gehouden van de laatste ontwikkelingen. Maar die dinsdagochtend kwam de officiële `lijn van woordvoering' pas om een uur of negen per e-mail binnen. Intussen werd Benthem wel voortdurend gebeld door verontruste ouders met de vraag om méér informatie. ,,Voordat het officiële bericht komt, heb ik al teletekst gelezen. Die informatie speel ik door'', zegt Benthem.

Het is een klacht die vrienden en familie van de militairen in Irak vaker uiten. De honger naar informatie over de dierbaren in Irak is groot – zeker nu het aantal incidenten ook in de zuidelijke provincie Al-Muthanna toeneemt. Maar Defensie kan niet altijd aan de vraag naar informatie voldoen. ,,De informatie die je krijgt van Defensie schiet tekort'', zegt Annemarie Oostenbroek-Boender, die ook een zoon heeft in Irak. Ze ergert zich aan de geruststellende berichten die via officiële kanalen tot haar komen.

,,Na de beschieting van het kamp in As Samawah (22 april) heb ik het speciale nummer van Defensie gebeld. `Alles onder controle', krijg je dan te horen. Of neem de officiële site van de missie. Alleen maar prietpraat. Terwijl die jongens daar wel in een oorlogsgebied zitten.''

Anders dan bij vorige missies zijn de mogelijkheden tot communicatie bij de Irak-missie beperkt. Mobiele telefoons werken niet in Al-Muthanna. Tijdens de missie in Eritrea (2000) zette Defensie nog een eigen gsm-mast neer. Dit keer zijn de militairen aangewezen op enkele geïmproviseerde `telefooncellen' op het kamp.

,,Hij belt één keer per week'', zegt Jannie van Hassel over haar zoon Thomas, tweede luitenant in de Charlie-compagnie in Al-Khidr – de compagnie van de omgekomen sergeant Dave Steensma. ,,En hij stuurt één keer per week een vaste update per e-mail. Wij kunnen hem altijd mailen, maar hij kan daar niet altijd bij. Er zijn zoveel mensen die op de computer willen.'' Vorige week werd het net geopende internetcafé op het Nederlandse hoofdkwartier in As-Samawah wegens ruzie met de Italiaanse providers tijdelijk weer gesloten.

Bovendien geldt bij calamiteiten, zoals de aanslag op Steensma van afgelopen maandag, de zogeheten `black hole'-procedure, vertelt een woordvoerder van Defensie. Naar huis bellen is verboden, communicatie gaat alleen via de bevelslijnen richting Nederland – onder meer om geruchten vorming te voorkomen. Zodra de procedure is doorlopen, worden militairen aangespoord om naar huis te bellen. ,,,Als er iets ernstigs is, dan belt hij gewoon. Gisteravond heeft zijn vader hem gesproken en vannochtend heb ik hem twintig minuten aan de lijn gehad. Dat is echt goed'', zegt Jannie van Hassel.

Defensie probeert het nodige te doen om het `thuisfront' te ondersteunen. Er zijn informatiedagen voorafgaand aan de missie, er zijn `mid-termdagen'. En wie wil, kan één keer per maand naar de Spoorkazerne in Ermelo, waar de commandant van de 41ste brigade uit Seedorf (die de hoofdmacht levert van de huidige lichting) tekst en uitleg komt geven. Er zijn de `thuisfrontcomité's' van vrijwilligers die proberen de last voor de thuisblijvers te verlichten.

,,We proberen de periode te veraangenamen'', zegt Theo Ketting van de thuisfrontafdeling van het Operationeel Commando in Apeldoorn, die individuele uitzendingen van militairen begeleidt. ,,In de zomermaanden bezoeken we de diergaarde. We organiseren een dagje winkelen voor de moeders.'' Niet iedereen heeft daar behoefte aan. ,,Met al dat contact kun je elkaar de angst ook aanpraten'', zegt Jannie van Hassel. ,,Hulp zoeken past niet bij ons. Je hebt mensen genoeg die zo'n commandocentrum bellen'', zegt vader J. Bremer. Maar wij vinden dat niet nodig. Onze zoon houdt ons netjes op de hoogte.''

Bremer maakt zich niet al te veel zorgen. Maar voor de meeste ouders, gezinsleden en partners is de uitzendtermijn van vier maanden een periode van voortdurende spanning en angst. ,,Als ik kijk op internet hoe het gaat word ik soms best wel bang'', zegt Jannie van Hassel. ,,De angst zit 24 uur per dag in je lijf'', zegt Hebbo Benthem. Via de `telefooncirkel' bereiken hem dikwijls berichten van ouders die zich ziek melden op het werk, omdat de spanning even teveel wordt.

Op 30 juni loopt het mandaat van de missie af. Het kabinet moet binnenkort besluiten of de missie wordt verlengd. Voor de ouders maakt het niet uit. Als hun zoon maar snel weer thuis komt. ,,Het enige dat je van de politiek wilt horen'', zegt hij. ,,is dat je zoon morgen op het vliegtuigtrapje staat.''