De AIVD en het koffertje van S.

De AIVD hield de van nucleaire handel verdachte Henk S. goed in de gaten, zo bleek tijdens de eerste pro-formazitting in zijn proces.

Als Henk S. op Schiphol aankomt, wordt steevast zijn paspoort ingenomen en samen met zijn ticket gekopieerd. Zo ook op 25 juni 2002, terug van een reis naar Turkije. Dit keer wordt de zakenvriend van de Pakistaanse atoomspion Abdul Khan door twee heren van de veiligheidsdienst AIVD apart genomen. ,,Zet u hier uw spullen maar even neer.'' Ze leiden S. naar een tweede kamertje om met hem te praten. Als Henk S. na twee uur weer wordt losgelaten, `weet' hij dat de volledige inhoud van zijn koffer is gekopieerd door de geheime dienst.

De grote belangstelling die de AIVD voor Henk S. aan de dag legt, bleek gisteren bij de eerste dag van diens proces. Het ging tijdens de pro-formazitting nog slechts om de procedures, maar uit de flarden informatie die loskwamen kon worden opgemaakt dat de AIVD de afgelopen jaren op allerlei manieren gepoogd heeft zich een beeld te vormen van de metaaldeskundige uit het Noord-Hollandse Sint Pancras. Die wordt er door justitie van verdacht diverse verboden strategische goederen te hebben geleverd aan landen als Pakistan. Goederen die mogelijk gebruikt worden voor nucleaire of chemische wapens.

De afgelopen maanden zijn steeds meer aanwijzingen aan het licht gekomen die het vermoeden versterken dat Henk S. al sinds de jaren zeventig deel uitmaakt van een netwerk rond Abdul Khan, de `vader van de Islamitische atoombom'. Dat netwerk zou zich bezighouden met allerlei vormen van atoomsmokkel en betrokken zijn bij het doorleveren van nucleaire technologie aan landen als Libië, Iran en Noord-Korea. Een reis van Henk S. naar Turkije past in dat plaatje: hij bezit een aandelenbelang van 15 procent in het bedrijf ETI Elektroteknik in Istanbul van Günes Cire. Een lading van deze Turkse ondernemer bevond zich aan boord van de `BBC China' die op weg naar Libië door Amerikaanse inspecteurs werd onderschept. Een gebeurtenis die een van de aanleidingen vormt voor het hernieuwde internationale onderzoek naar het netwerk van Khan.

Henk S., op de zitting aanwezig, liet blijken te vinden dat tal van indianenverhalen over hem de ronde doen. Gebruind en gestoken in een lichtgrijs pak maakte hij in de wandelgangen van de rechtbank van Alkmaar een tamelijk laconieke indruk. Het procesdeel waarbij hij aanwezig was vond overigens achter gesloten deuren plaats.

Of de AIVD daadwerkelijk een goed beeld gekregen heeft van Henk S. is nog maar de vraag. Medeverdachte Zoran F. werd een jaar of vier geleden door een agent van de huidige AIVD benaderd met het verzoek om informatie over S. in te winnen, zo vertelde diens advocaat mr. G. Hamer. F. was toen net bij Henk S. in dienst. Maar ook alle andere medewerkers van de bedrijfjes van S. zijn door de geheime dienst benaderd, zo zegt mr. D. Wolters, advocaat van Henk S. desgevraagd. Dinertjes en andere verleidingstrucs bij secretaresses werden daarbij door de geheim agenten volgens de advocaat niet geschuwd. Maar niemand van het personeel van S. zou hebben willen meewerken.

De prominente rol van de AIVD was de reden dat de advocaten diverse ambtenaren van de geheime dienst willen horen als getuigen in het proces, naast een hele reeks van ministers en oud-bewindslieden. Het OM wilde daar gisteren echter niets van weten. Volgens officier van justitie mr. J.V. Horzinek zijn bij het onderzoek ,,geen bijzondere opsporingsmethoden'' gebruikt.

Naar nu blijkt is het justitiële onderzoek gestart naar aanleiding van tips van de Amerikaanse en de Duitse douane. De Amerikanen vroegen in januari 2001 de Nederlandse autoriteiten een kijkje te nemen bij exporteur Ace Logistics in Badhoevedorp vanwege een aantal Baratron-drukmeters die bruikbaar zijn voor Pakistaanse raketten. Pas in augustus kwam justitie in actie en deed een controle bij Ace. Daar vonden ze geen drukmeters meer, maar wel wel een partij O-ringen, waarvoor S. nu ook terechtstaat. In december van dat jaar tipte de AIVD justitie dat Henk S. bezig was met de export van diverse lagers, waaronder twee taatslagers en een magneetlager van fabrikant SKF, mogelijk bedoeld voor de lagering van ultracentrifuges. Bij huiszoekingen die volgden rees de verdenking dat S. tri-ethanolamine – een grondstof voor mosterdgas, maar ook voor shampoo – en partijen grafiet heeft verhandeld. Die laatste stof is onder meer bruikbaar in nucleair onderzoek, maar kent ook heel onschuldige toepassingen.