Voer een politiek debat over nieuwe Eurocommissaris

De benoeming van een nieuwe Nederlandse vertegenwoordiger in de Europese Commissie moet uit de achterkamertjessfeer worden gehaald, meent Frans Timmermans.

Sterk mandaat komt positie in Brussel ten goede

In het hoofdredactioneel commentaar van 10 mei keert NRC Handelsblad zich tegen het voorstel van Wouter Bos om in de Kamer een debat te houden over de voordracht van een nieuwe Nederlandse eurocommissaris. Omdat het ,,een prestigieuze baan (is) die het nodige politieke gewicht heeft'', maar tegelijkertijd ,,geen politieke functie (is)''.

Nog afgezien van de vraag of dit geen innerlijk tegenstrijdige redenering is, valt er het nodige af te dingen op de stelling van de krant dat de eurocommissaris niet meer is dan een ambtenaar. Jacques Delors, de meest politieke van alle commissievoorzitters tot nu toe, is volgens de definitie van deze krant ook een ambtenaar. Want afgezien van een korte tijd als minister van Economische Zaken onder Mitterrand, was Delors zijn leven lang fonctionnaire. Bovendien: zou Frits Bolkestein zich herkennen in de typering ambtenaar en zouden VVD en CDA om deze post in de achterkamertjes vechten als het om een ambtenaar ging?

In de eerste decennia van de Europese integratie paste de Europese Commissie als gegoten bij het soort integratie van toen. Stapje voor stapje werd gebouwd aan de vervlechting van de lidstaten, waarbij het einddoel van de route voor de buitenwereld in het midden werd gelaten, de volgende etappe meestal werd voorbereid door anonieme bureaucraten, en hindernissen op de route werden opgeruimd door de rechters aan het Europese Hof van Justitie. Zo werd een in hoge mate politiek proces gedepolitiseerd, om te voorkomen dat nationale ressentimenten het proces zouden verstoren. De Europese aartsvaders, gevormd in de eerste helft van de twintigste eeuw, hadden een begrijpelijke angst voor nationalisme en vreesden een opleving ervan als het Europese project onderwerp van partijpolitieke discussie zou worden.

Deze versluiering was toen nuttig, maar vormt nu de kern van het Europese probleem. Want niemand in Europa hoeft te worden overtuigd van nut en noodzaak van Europese samenwerking, maar een overweldigende meerderheid van de Europeanen staat zeer sceptisch tegenover de anonieme Europese overheid die aan de samenwerking invulling zou moeten geven, maar door wie zeer weinigen zich vertegenwoordigd voelen. Deze scepsis verlamt de slagvaardigheid van Europa. Zo wordt de Europese onmacht verder versterkt, als een hond die in zijn eigen staart bijt.

Deze vicieuze cirkel kan alleen worden doorbroken door een einde te maken aan het gedepolitiseerde Europa. Het antwoord van grote landen zoals Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk is om de Europese Raad een nog zwaardere stem in het kapittel te geven. Dat verklaart hun voortdurende aanvallen op de Europese Commissie. Het is niet voor niets dat Giscard d'Estaing, commissiehater van het eerste uur, met steun van de Britten tot voorzitter van de Conventie is benoemd. Zijn aanvankelijke visie kwam neer op een variatie op een oude NAVO-spreuk: the EU should keep the European Council in, the Parliament out and the Commission down.

Het eerste is gelukt, het tweede niet en het derde een beetje. Juist met dat derde zouden kleine(re) lidstaten geen genoegen moeten nemen. Want een EU waar de Europese Raad topzwaar is, zal worden gedomineerd door de grote landen. Het is daarom in Nederlands belang dat de Commissie, die het recht van initiatief grotendeels heeft behouden en dus in potentie best iets klaar kan stomen, haar positie tegenover een machtigere Europese Raad versterkt. De enige manier om dat te doen is door de benoeming van een politiek zwaargewicht als nieuwe voorzitter en door het aandragen van commissarissen die een sterk politiek mandaat vanuit de lidstaten meebrengen.

Als de nieuwe Nederlandse commissaris kan bogen op brede steun van de Kamer, verkregen in een openbaar debat met andere kandidaten, zal dat haar of zijn positie in Brussel versterken. Daarmee wordt de Nederlandse positie binnen de Commissie en de positie van de Commissie tegenover de Europese Raad versterkt. Voor Nederland is dat een dubbelslag die niet door partijpolitiek gekibbel mag worden verspeeld. Dat zou CDA en VVD, die steeds zo'n belang hebben gehecht aan het behoud van een eigen Nederlandse commissaris, moeten overtuigen om de deuren en ramen van de achterkamertjes wagenwijd open te zetten.

Frans Timmermans is lid van de Tweede Kamer en maakt deel uit van de PvdA-fractie.