Troebel rassenonderzoek

Zeer Amerikaans en politiek zéér correct. Dat is de documentaire Rasecht die de IKON vanavond uitzendt. De onderzoekers die aan het woord komen doen alle moeite om ons er van te overtuigen dat zélfs met de moderne DNA-technologie geen duidelijke menselijke rassen zijn te onderscheiden.

Rasecht, IKON, Ned.1, 23.03-00.00u.

Het probleem daarbij: de programmamakers dagen de onderzoekers niet uit om het tegendeel aan te tonen. Ze gaan niet bij een forensisch lab langs om te laten zien hoe goed ze daar al op grond van DNA-kenmerken kunnen zeggen hoe een gezochte dader eruit ziet. Het is niet gezegd dat je daarmee op rassen uitkomt, maar je nadert wel de kern van de discussie. Ze gaan ook niet bij de onderzoekers langs die naar de genetische verschillen tussen hondenrassen zoeken.

Bij deze twee voorbeelden gaat het om ras als biologisch begrip. Dat is een moeilijk begrip binnen de mensensoort, want het is onmiddellijk duidelijk dat er geen of maar heel weinig raszuivere mensen bestaan. Op duistere perioden in de menselijke geschiedenis na, waar de korte geschiedenis van de Amerikaanse staat trouwens rijk aan is, is er nooit veel belangstelling voor raszuiverheid geweest. In de discussie over verschillen tussen mensen is ras altijd meer een sociologisch begrip.

Toen Jesse Owens op de Olympische Spelen in 1936 vier gouden medailles wegkaapte voor Hitlers ariërs, zei de chef de mission van de Amerikanen dat Owens had gewonnen omdat ,,hij nog dicht bij de primitieven stond''. Owens is nu symbool van het wereldwijde verzet tegen Hitlers ideeën.

Toch is de documentaire wel leuk. Een groep studenten (zwarten, gelen en witten) zegt aan het begin met welke klasgenoten ze volgens hen het nauwst verwant zijn. Daarna bepalen ze in een biochemisch proefje 350 letters van hun eigen genetische code en vergelijken de volgorde daarvan met die van hun klasgenoten. Uit die vergelijking van DNA rollen hele andere verwantschappen dan de studenten op grond van hun uiterlijk verwachtten! Maar ja, het was wel een stukje mitochondriaal DNA. Dat erft alleen via de moeders over. En de variatie erin is tamelijk beperkt. Had een van de genen genomen die het huidpigment melanine aanmaken. Dan was de uitslag meer in overeenstemming met de oorspronkelijke verwachting geweest. De uitkomst van deze les had moeten zijn: met DNA kun je aantonen wat je wilt.