Literaire elite neemt warm bad in Duitsland

De literaire top van Nederland en Vlaanderen is deze week in Berlijn voor het festival `Kent u uw buren?'.

Ze zijn overal. In de kleinere theaters, op de talloze literaire podia, zelfs op een rondvaartboot op de Spree. Berlijn ondergaat dezer dagen een bescheiden invasie van schrijvers uit Nederland en Vlaanderen, uit het kleine taalgebied dat de Duitsers tien jaar geleden hebben ontdekt en dat hen sindsdien niet meer heeft losgelaten.

Ongeveer 350 literatuurliefhebbers vulden gisteravond de charmant ouderwetse zaal van theater Hebbel am Ufer in Kreuzberg tijdens de openingsmanifestatie van het festival `Kent u uw buren?'. Nadat de blazers van de Vlaamse groep Het Muziek Lod bij wijze van aftrap de grenzen van hun instrumenten hadden verkend, was de zaal toe aan het rustgevende ritme van het gesproken woord.

Het programmaboekje liet zien dat de literaire top op sterkte is uitgerukt. Gisteren beten Claus, Van Dis, Enquist, Grunberg, Van der Heijden, Lanoye, Moeyaert en Palmen het spits af. Later volgen nog onder anderen Mortier, Lieske, Mak, Hemmerechts, Stitou en Nooteboom om hun in het Duits vertaalde werk en zichzelf te presenteren. Het meeste publiek zullen Grunberg en Palmen trekken, taxeerde een vrouw later op de avond aan de bar. ,,Je gelooft niet hoeveel Duitse vrouwen IM hebben gelezen!''

Enquist en Claus bleven gisteren bij hun moedertaal, met een geprojecteerde Duitse ondertiteling. De anderen waagden zich aan het Duits – doorgaans met succes. Van Dis, aangekondigd als ,,Van Dischzzz'', camoufleerde zijn onwennigheid met de hem bekende charme. De diephese stem van Palmen had duidelijk routine met de Duitse uitspraak. Van der Heijden moest af en toe het zweet van zijn voorhoofd deppen, maar dat lag zo te horen niet aan zijn Duits.

Nederlandstalige literatuur is in Duitsland zeer populair. ,,Elke zichzelf respecterende Duitse uitgever wil een Nederlander in zijn fonds'', zei Bas Pauw van het Nederlands Literair Productiefonds, een van de organisatoren. ,,Het is voor ons in Duitsland zo veel eenvoudiger dan in Frankrijk of in Groot-Brittannië en de VS.''

Het Productiefonds forceerde met de Frankfurter Buchmesse in 1993 de doorbraak in Duitsland. Mulisch en Nooteboom werden toen door Duitsland ontdekt. ,,We hebben daarna wel eens gedacht dat de interesse zou afkalven, maar dat bleek niet zo te zijn.''

Ook minder bekende schrijvers als Tomas Lieske vinden nu een Duitse uitgever. En ook non-fictie maakt met een auteur als Geert Mak inmiddels furore in Duitsland. Zelfs Nederlandstalige klassiekers worden vertaald. In een boekenprogramma op televisie werd deze week bijvoorbeeld Käse van Willem Elsschot warm aanbevolen.

Bas Pauw van het Nederlands Literair Productiefonds denkt dat de Duitse liefde voor de Nederlandse schrijver vooral schuilt in het feit dat ,,Nederlanders de grote, zware thema's, waar Duitsers zo graag over lezen, met een speelsheid aanpakken die ze niet gewend zijn.''

Ook Arnon Grunberg had geen last van de taalbarrière. Zijn moeder werd in Berlijn geboren en hij groeide in Amsterdam op met Deutsche Welle en Kaffee-Kuchen. ,,Mijn moeder bakte zelf. Streusel- en Käsekuchen. Ik vond dat helemaal niet leuk. Ik wilde graag normaal zijn. Om vier uur thee met kaakjes, zoals bij mijn vrienden thuis.'' Grunberg heet in Duitsland overigens Grünberg, conform de schrijfwijze in zijn paspoort. ,,Ik heb jaren tegen de umlaut gestreden, maar voor Duitsland een uitzondering gemaakt.''

De Vlamingen Tom Lanoye en Bart Moeyaert bewezen dat het geen kwaad kan als een schrijver ook toneel kan spelen. Lanoye veroorzaakte met een mengeling van Engels en Duits voorgedragen met het tempo van een stand-up-comedian een kleine wervelwind. Moeyaert kroop rustig in de huid van God.