Kiezers India niet overtuigd door high tech belofte

De Indiase parlementsverkiezingen hebben een enorme verrassing opgeleverd. De Congrespartij is terug van weggeweest.

,,Als de boeren niet in staat zijn in hun levensonderhoud te voorzien, hoe kan het land zich dan ontwikkelen door e-mails uit te wisselen op de computer?'' In deze simpele vraag, deze week tegenover het persbureau AP opgeworpen door Kodihalli Chandrasekhar, een boer in de zuidelijke Indiase deelstaat Karnataka, ligt een verklaring voor het debacle dat de Indiase premier Atal Behari Vajpayee heeft ondergaan bij de Indiase parlementsverkiezingen.

Vóór aanvang van de gefaseerde verkiezingen, drie weken geleden, werd nog rekening gehouden met winst of hoogstens een klein verlies voor de Bharatiya Janata Partij (BJP) van de 79-jarige Vajpayee, en mogelijk een klein herstel van de Congrespartij onder leiding van Sonia Gandhi. Dat het verlies van de BJP en haar coalitiegenoten in de nationale regering zo groot zou uitvallen, en omgekeerd de winst van de Congrespartij en de aan haar geliëerde partijtjes zo fors, heeft iedereen verrast. Al ruim voordat het tellen van de stemmen vandaag was beëindigd, liet de charismatische dichter-politicus Vajpayee zijn vertrek aankondigen en eiste de Congrespartij het recht op de nieuwe regering samen te stellen.

Vajpayee stond de afgelopen vijf jaar aan het hoofd van een regeringscoalitie die gemakshalve werd aangeduid als `hindoe-nationalistisch', wegens de invloed van de extremistische vleugel binnen de BJP. Die wordt verantwoordelijk gehouden voor het opstoken van religieus geweld, zoals twee jaar geleden in Gujarat waarbij meer dan duizend mensen om het leven kwamen. Maar in de afgelopen verkiezingscampagne speelde de gematigde Vajpayee de religieuze kaart niet uit om hindoestemmen te vergaren. In plaats daarvan koos hij voor een positieve aanpak met de leuze `Shining India', verwijzend naar de economische groei van rond de 8 procent, en besloot hij de verkiezingen juist nu te houden. Ook veel analisten gingen ervan uit dat hij daarmee een meesterzet had gedaan, en voldoende steun zou behalen voor voortzetting van de coalitie, zonodig aangevuld met nog enkele kleinere partijen.

Maar wat een enkele analist wél voorspelde, en boer Chandrasekhar ook aanstipte, is nu uitgekomen: de Indiase economie mag dan de afgelopen tijd behoorlijk zijn gegroeid, maar aan het grootste deel van de arme bevolking op het platteland gaat de welvaartsgroei voorbij – en daar rekent ze de politici uiteindelijk op af in het stemhokje. Zo bezien krijgt de leuze `Shining India' plotseling een zeer doffe glans.

Het eerste slachtoffer daarvan is eerste minister Chandrababu Naidu van de deelstaat Andhra Pradesh, die eerder deze week al ontslag nam. Andhra Pradesh en het aangrenzende Karnataka zijn het gezicht van het moderne, technologisch vooruitstrevende India. Of liever gezegd: hun hoofdsteden, respectievelijk Hyderabad en Bangalore, zijn dat. Daar hebben high tech multinationals als Dell en Microsoft vestigingen en hebben talrijke Europese en Amerikaanse bedrijven call centers ingericht. Maar op het omringende platteland heerst bittere armoede, verscherpt door een tegenvallende moesson. Juist de afgelopen tijd verschenen in kranten naast economische succesverhalen ook reportages over boeren die in hun wanhoop geen andere uitweg zagen dan de hand aan zichzelf te slaan.

Juist de electorale omslag in deze cruciale deelstaten in het zuiden van India ten gunste van de Congrespartij is bij deze verkiezingen van grote betekenis. Eerste minister Naidu van Andhra Pradesh, de grote verleider van buitenlandse investeerders, zei recentelijk dat hij de komende jaren het accent zou leggen op economische ontwikkeling van het platteland, maar die belofte kwam voor de grote kiezersmassa te laat om geloofwaardig te zijn. Net als de BJP propagandeert de socialistische Congrespartij stabiele economische groei, maar zij zegt daarbij dat die groei voor alle lagen van de bevolking zal gelden. Daarmee manifesteert de Congrespartij zich andermaal als brede volkspartij voor de hele natie. En, afhankelijk hoe groot de winst uiteindelijk zal blijken uit te vallen, heeft zij weer iets van haar oude luister terug.

De Congrespartij, die 42 van de afgelopen 57 jaar heeft geregeerd in India, werd acht jaar geleden naar de oppositiebanken verdreven en ze leek nog lang niet rijp voor wederopstanding. Maar uit de voorlopige cijfers blijkt dat het Indiase electoraat daar radicaal anders over denkt. Plotseling is Sonia Gandhi (57) nu de eerste kandidaat om het premierschap over te nemen – hoewel ze de afgelopen maanden niet heeft willen speculeren over haar persoonlijke ambities.

Ook dat is een geweldige verrassing van deze verkiezingen, en een persoonlijke triomf voor de vaak verguisde weduwe van de in 1991 vermoorde premier Rajiv Gandhi. Ook haar zoon Rahul (33), de vierde generatie Gandhi's in de naoorlogse Indiase politiek, maakt voor het eerst zijn entree in het parlement. Dat geeft de uitslag van vandaag, hoewel die pas aan het eind van de avond helemaal bekend wordt, iets vertrouwds.