`Duitsers klagen te veel'

Meer dan vijftig keer heeft de Duitse president Johannes Rau gisteren het woord `vertrouwen' gebruikt. In zijn Berliner Rede vraagt hij zich af waarom het zo pijnlijk afwezig is bij de Duitsers. Waarom genieten veel Duitsers er toch zo van om het eigen land zwart te maken? Waarom worden pijnlijke mislukkingen – van de tolheffing op de autobanen tot het statiegeld op blikjes – altijd omschreven als ,,typisch Duits''? Volgens Rau wordt Duitsland overspoeld door ,,een golf van klachten en zelfbeklag''.

Volgens Rau moeten de Duitsers vooral niet denken dat al dit geklaag geen consequenties heeft. Zowel de economie als de politiek hebben er ernstig onder te lijden. Want ,,waar het vertrouwen ontbreekt, regeert onzekerheid, ja angst''. Door het gebrek aan vertrouwen komt de in het slop geraakte economie niet meer op gang. Bovendien dreigen mensen de politiek de rug toe te keren. Rau vreest een ,,innerlijke emigratie uit onze democratie''.

Het is de taak van een Duitse president om het volk moed in te spreken, maar kennelijk wilde Rau in zijn laatste grote rede, voordat op 23 mei een opvolger wordt gekozen, de Duiters nog één keer stevig de waarheid zeggen. En daarbij richt hij zich vooral op machtsbeluste politici en op cynische regenten en hekelde hij de hebzuchtige, egoïstische Duitse elite. Rau noemt het eindeloze gekissebis over een nieuwe immigratiewet, waarover regering en oppositie het al een paar jaar niet eens kunnen worden, als één van de voorbeelden waar de politici zich van hun slechtste kant laten zien.

FDP-voorzitter Guido Westerwelle zei na afloop dat de politiek de woorden van Rau ter harte moet nemen. Bondskanselier Gerhard Schröder, een partijgenoot van Rau, zag in de toespraak een ondersteuning van zijn beleid. Critici vonden echter dat Rau weliswaar de juiste vragen stelt, maar geen antwoorden geeft. `Wat te doen', vraagt Rau zich volgens het dagblad Die Welt af, om vervolgens als antwoord te geven: `Doe wat!'

Uit een onderzoek van Die Welt blijkt dat 83 procent van de Duitsers vindt dat Rau een goede president is geweest.