Bruce werd Brenda werd David

David Reimer ging als kind een aantal jaren als meisje door het leven. Aanvankelijk leek zijn geval te bewijzen dat opvoeding belangrijker is dan erfelijkheid, later juist het tegendeel.

De hoofdpersoon in een sociaal-wetenschappelijk drama dat decennia heeft geduurd is dood. De Amerikaan David Reimer heeft vorige week op 38-jarige leeftijd zelfmoord gepleegd. Hij verkreeg twee keer in zijn leven wetenschappelijke wereldfaam. De eerste keer als icoon van de theorie dat mannelijk en vrouwelijk gedrag volledig door cultuur worden bepaald, de tweede keer als icoon van de weerlegging van die theorie.

Hij werd geboren als Bruce Reimer, maar werd na een ernstig mislukte besnijdenis nog voor zijn tweede jaar omgedoopt in Brenda: voortaan was hij een meisje. In de jaren zeventig en tachtig gold zijn geval (bekend als `John/Joan') als hét grote bewijs dat gedragsverschillen tussen mannen en vrouwen geheel door de opvoeding worden bepaald. Maar de werkelijkheid was anders. Nadat begin jaren tachtig een seksuoloog al twijfel had geuit over de gang van zaken, brachten een BBC-documentaire en een wetenschappelijk artikel in 1997 de volle waarheid aan het licht. De opvoeding als meisje was een fiasco geworden. In 2000 verscheen een boek over zijn leven, As Nature Made Him: The Boy Who Was Raised As a Girl, door de Rolling Stone-journalist John Colapinto.

In het begin van de puberteit, op zijn veertiende jaar, besloot `Brenda' na gedragsproblemen en zelfs een zelfmoordpoging voortaan als jongen door het leven te gaan, met als nieuwe naam: David. Pas toen kreeg hij van zijn vader het hele verhaal van zijn leven te horen. Hij kreeg hormooninjecties en een gereconstrueerde penis. Reimer trouwde als 25-jarige met een vrouw die al drie kinderen had, en een normaal leven als man leek in het verschiet te liggen.

Waarom David nu zelfmoord heeft gepleegd is niet helemaal duidelijk, maar zijn moeder heeft tegen de pers verklaard dat volgens haar het experiment met de sekse-veranderingen er mede de oorzaak van is. Reimers persoonlijke leven was in ieder geval de laatste jaren niet gelukkig: zijn tweelingbroer pleegde twee jaar geleden zelfmoord met een overdosis medicijnen die hij slikte tegen schizofrenie, en David Reimer was inmiddels gescheiden van zijn vrouw. Hij leidde een arm bestaan, volgens The Guardian van gisteren kochten vrienden zelfs wel eens een maaltijd voor hem. De laatste maanden zou hij ook bijzonder neerslachtig zijn geweest omdat hij veel geld had verloren in een mislukte aandeleninvestering. ,,Ik zou er alles voor geven als een hypnotiseur mijn hele verleden zou kunnen uitwissen'', zo heeft David Reimer eerder gezegd over de verwerking van zijn turbulente leven. ,,Het is een marteling. Wat ze je lichamelijk hebben aangedaan is soms lang niet zo erg als wat ze geestelijk met je hebben uitgehaald.''

In 1966 werd Reimer als zeven maanden oude baby besneden, een routine-operatie die in zijn geval akelig misging en leidde tot ernstige verminking van zijn penis. Tien maanden later besloten de artsen en zijn ouders dat hij beter als meisje kon worden opgevoed. Nog voor zijn tweede verjaardag werd hij gecastreerd en kreeg hij een gereconstrueerde vagina. De opvoeding als meisje werd al een snel een drama. ,,Ik moest hem meisjeskleren aan gaan doen'', zo vertelt Reimers moeder in het baanbrekende artikel dat de seksuoloog Milton Diamond in 1997 over het geval publiceerde (in Archives of Pediatric & Adolescent Medicine, maart 1997, internet: www.cirp.org/library/psych/diamond/). ,,Maar die kleren werden een ramp. Ik deed hem een prachtige jurk aan, maar hij scheurde die van zijn lichaam. Ik denk dat hij wist dat een jurk voor meisjes was en dat hij geen meisje was'',aldus de moeder. `Brenda' kón wel `vrouwelijk doen', herinnert de moeder zich: netjes en oppassend als geen ander meisje. Maar meestal weigerde `zij'. ,,Ik wil geen make-up, ik wil me scheren'', zei `ze' als kleuter tijdens een spelletje. ,,Ik hield niet van het speelgoed dat ik kreeg'', vertelde David later aan Diamond. ,,Ik speelde vooral met jongens en klom graag in bomen. Maar ik kon dat allemaal niet toegeven.'' Vrienden of vriendinnen had `Brenda' niet, vooral door `haar' vreemde gedrag. `Ze' plaste bijvoorbeeld rechtopstaand. Eenmaal van sekse veranderd, ging het allemaal een stuk beter. David werd zelfs populair bij de meisjes die hem voor zijn verandering ernstig hadden gepest.

Het schandaal van de behandeling van David Reimer lijkt vooral te bestaan uit het negeren van de signalen dat de sekseverandering niet goed uitpakte, niet zozeer het besluit tot sekseverandering als zodanig. In de debatten die in de jaren negentig volgden op de onthulling van de mislukking, wordt vooral de seksuoloog John Money als schuldige aangewezen. De ouders van David Reimer zochten na de mislukte besnijdenis contact met hem, toen ze hem op televisie zagen praten over zijn radicale theorieën inzake culturele geslachtsbepaling. ,,We zagen hem als een god'', zou Davids moeder later zeggen. Money presenteerde `John/Joan' in het openbaar als een groot succes, maar gaf `haar' samen met de tweelingbroer ook een nu nogal ongebruikelijk ogende therapie. Later zou David vertellen dat hij en zijn broer er pornografische plaatjes te zien kregen. Ook zou Money hem eens toegeschreeuwd hebben zijn kleren uit te doen en na zijn weigering zou de seksuoloog hem zelfs geslagen hebben, waarna `Brenda' zich alsnog uitkleedde. Volgens de broer van David zou hij zelfs een keer een geslachtsgemeenschapspositie met zijn `zus' hebben moeten innemen. John Money heeft altijd geweigerd op deze verhalen in te gaan.

Het besluit om een jongetje met een zwaar beschadigde penis verder als meisje door het leven te laten gaan, hoeft niet desastreus te eindigen, zo blijkt uit verslag van Canadese doktoren in het wetenschappelijke tijdschrift Pediatrics (juli 1998) van een vergelijkbaar geval. Dit jongetje werd twee maanden oud al getroffen door een mislukte besnijdenis en werd nog voor ze zeven maanden oud was als meisje opgevoed. Als opgroeiend kind hield ze wel van jongensspelletjes maar had geen problemen met haar seksuele identiteit. De onderzoekers wijten het verschil met David Reimer aan de vroege beslissing het geslacht te veranderen (ca. 6 tegen 17 maanden) en aan de houding van de moeder die nooit twijfels had over de beslissing.