`Rechters hebben goed gewerkt'

De Raad voor de rechtspraak presenteert vandaag zijn jaarverslag. ,,Alle zaken die het OM ons levert, kunnen we draaien. Zelfs nog wel meer.''

Zelf was Bert van Delden jarenlang president van de Haagse rechtbank. Hij straalt de rust en de redelijkheid uit die rechters eigen lijkt te zijn. Hij is sinds twee jaar voorzitter van de Raad voor de rechtspraak, net zolang als de Raad bestaat. De Raad is verantwoordelijk voor de planning en de begroting van alle 19 rechtbanken, de vijf gerechtshoven en de twee bijzondere appèlcolleges in Nederland. Elk jaar moet er verantwoording worden afgelegd over hoe het budget van dit jaar 690 miljoen euro is besteed. Het afgelopen jaar had een rampjaar kunnen worden. Er waren bezuinigingen aangekondigd, vacaturestops, het aantal zaken dat rechters moesten behandelen steeg met 15 procent. We zijn, zegt Van Delden heel zuinig geweest. De begroting is nagenoeg sluitend en er zijn meer zaken behandeld dan met het ministerie was afgesproken. We hebben het, zegt hij, goed gedaan.

Waarom bestaat er eigenlijk een Raad voor de rechtspraak? Het geld dat u verdeelt komt toch rechtstreeks van het ministerie?

Van Delden heeft daar, zegt hij zelf, gemengde gevoelens over. ,,In heel Europa vindt men dat de rechterlijke macht op nog meer afstand moet staan van de uitvoerende macht. De Raden zitten tussen de politiek en de rechterlijke macht. In Nederland hebben we nooit last van politieke beïnvloeding of politieke benoemingen. Er is hier weleens een minister die wat roept, maar daar worden rechters niet koud of warm van.''

Maar waarom heeft u dan gemengde gevoelens?

,,De Raad is natuurlijk wél een extra bestuurslaag. Maar het blijkt in de praktijk goed te functioneren. Wij zijn een instantie van de rechterlijke macht zelf. Het is toch anders wanneer het departement het geld verdeelt. Van belang is ook dat door de komst van de Raad de rechterlijke macht veel meer met één mond is gaan spreken.''

Er is in Nederland wel politieke druk op rechters om zwaarder te straffen.

,,Zwaardere straffen zijn de tendens van de afgelopen jaren. Vroeger zat Nederland in Europa aan de onderkant wat de hoogte van straffen betreft. Nu zijn we middenmoter, aan de hoge kant zelfs.''

Vindt u dat erg?

,,Persoonlijk vind ik dat wel jammer. Ik ben van een andere generatie, ik vind dat gevangenisstraf tot het uiterste minimum moet worden beperkt. Maar het is zeker vijftien jaar geleden dat ik een strafzaak heb gedaan. En het is wel zo dat criminaliteit ook zwaarder wordt. Waar we voor moeten uitkijken is dat de politiek gaat bepalen hoeveel geld we waaraan besteden. Politici hebben de neiging meer geld uit te trekken voor strafrecht. Voor civiele en bestuursrechtelijke zaken hebben we al jaren geen extra geld gekregen. Terwijl die zaken steeds moeilijker en ingewikkelder worden.''

De rechters hebben dit jaar alle zaken die het openbaar ministerie aanleverde kunnen afhandelen. Dat is weleens anders geweest?

,,Aan het begin van het jaar vragen we de parketten: hoeveel willen jullie aanleveren? Dit jaar hebben we volledig aan hun vraag kunnen voldoen. Het had zelfs wel iets meer gekund.''

Wat zegt dat? De parketten moesten toch van de minister juist 10 procent méér zaken aanleveren?

,,De vraag is over wie het wat zegt. Gaandeweg het jaar kregen we signalen van de `rookmelders' bij de parketten dat ze niet meer `panklare zaken' konden afleveren. Ik weet ook niet hoe dat komt. Nou worden de parketten ook anders gefinancierd dan wij. Wij worden afgerekend op afgehandelde zaken. Maar officieren worden niet alleen betaald voor aangeleverde zaken, ze moeten ook hele dagen overleggen met politie en burgemeesters. Dat is ook hun werk.''

Uit het jaarverslag blijkt dat rechtbanken nogal wat klachten krijgen.

,,De klachten gaan gelukkig niet over de kwaliteit van de rechtspraak. De meeste klachten gaan over lange wachttijden.''

Maar uit een rapport van het Sociaal en Cultureel Planbureau blijkt dat het vertrouwen van het publiek in de rechtspraak tanende is.

,,Het vertrouwen van het publiek hangt vaak ook af van of er net toevallig een grote zaak speelt. Het vertrouwen van de Belgen in de rechtspraak was compleet afwezig, toen de affaire-Dutroux speelde.

,,Er zijn bijna 2.000 rechters, natuurlijk worden er fouten gemaakt. We onderzoeken nu wat de belangrijkste reden is dat het Hof in dezelfde zaak tot een ander vonnis komt dan de lagere rechter. Heeft de lagere rechter een wetsartikel over het hoofd gezien, heeft hij een onverschoonbare fout gemaakt? Meestal is het verschil te verklaren doordat er in hoger beroep nieuwe feiten worden gepresenteerd. Vaak gebruiken advocaten het hoger beroep om een ander laatje open te trekken. Dat heeft dus niks te maken met de kwaliteit van de rechtspraak.

Officieren van justitie krijgen binnenkort de bevoegdheid om zaken af te handelen die daarvoor voor de rechter kwamen. President Haak van de Hoge Raad zei onlangs bij zijn vertrek dat hij dat een slechte ontwikkeling vond.

,,Ik ben er niet zo beducht voor. Het beeld dat officieren woestelingen zijn die links en rechts boetes gaan uitdelen, klopt niet. Een officier kan best een boete opleggen voor een verkeersovertreding. Als iemand het er niet mee eens is, moet het altijd mogelijk blijven de zaak aan de rechter voor te leggen.''

De Eerste Kamer is gisteren akkoord gegaan met een wetsvoorstel van D66 en de LPF om slachtoffers op de zitting spreektijd te geven. Wat vindt u daarvan?

,,Ik ben een beetje benauwd voor de confrontatie van het slachtoffer met de dader. Dat kan zeer onbevredigend en zelfs onaangenaam verlopen. En het klinkt ordinair, maar ik maak me ook zorgen over het tijdsbeslag. Hoeveel spreektijd geef je? Zeg je na vijf minuten tegen iemand die is mishandeld: nou hebben het wel gehoord?''

In 2003 werden op de rechtbank in Den Bosch 534 messen, 140 scharen, 84 vijlen, 30 schroevendraaiers, 6 kurketrekkers, vijf laserpennen, vijf busjes pepperspray aangetroffen. Is dat zorgelijk?

,,Ik wil het niet bagatelliseren, maar in hun onnozelheid nemen mensen zakmessen en scharen mee. Wat wel gek is zijn die busjes pepperspray. Dat er dan nog zoveel gevonden wordt, zegt iets over het grote aantal mensen dat zulke dingen blijkbaar dagelijks op zak heeft. Maar het is echt niet onveilig op de rechtbanken. Ik denk dat een ambtenaar van de sociale dienst meer risico's loopt.''