De tegenstander is veel wreder

Ondanks de verontwaardiging over mishandeling blijft president Bush steunen op een basis van nationale trots in tegenspoed.

Amerika had twee helden gisteren. Gruwelijk maar waar: de onthoofding in Irak van de Amerikaan Nicholas Berg luchtte zijn landgenoten op. De tegenstander is veel wreder dan we zelf zijn. Het was verdrietige balsem op de derdegraads brandwonden van de Amerikaanse ziel.

Tony Taguba was Amerika's andere held gisteren. Hij is de generaal die de waarheid over het Abu Ghraib-schandaal aan het licht bracht. In een tijd met weinig heldendaden was zijn bescheiden presentatie voor de Senaatscommissie voor de Strijdkrachten tegelijk verfrissend en teleurstellend. De volle waarheid wacht nog op openbaring.

Taguba's rapport bevatte de nu wereldwijd bekende feiten, die zijn hoogste bazen graag geheim hadden gehouden. Seymour Hersh rapporteerde de hoofdpunten uit het interne rapport in het weekblad The New Yorker van vorige week. Hij is dezelfde verslaggever die 35 jaar geleden wereldkundig maakte hoe Amerikaanse soldaten van `Charlie Company' 300 burgers in het Vietnamese dorp My Lai hadden vermoord. Het bekend worden van dat symbool van militair en moreel verval luidde het eind van de oorlog in.

Verschillende leden van de Senaatscommissie prezen de generaal van Filippijnse afkomst gisteren de stratosfeer in. Deze zoon van een krijgsgevangene in Japanse handen tijdens de Tweede Wereldoorlog weerstond de verleiding enige eer naar zich toe te trekken. Minder overtuigend was zijn verklaring van de gepleegde wandaden: systematisch, maar het werk van zeven soldaten zonder instructies van hogerhand. De politieke leiding heeft haar vingerafdrukken vooralsnog onzichtbaar gehouden.

Nadat president Bush maandag de rivier de Potomac was overgestoken om Donald Rumsfeld op het Pentagon ,,een superb minister van Defensie'' te noemen, was het gisteren tijd voor meer damage control. De brandende vraag in Washington was: moeten de nieuwe foto's en video's van verkrachtingen en andere, meest seksuele vernederingen toegediend aan Iraakse gevangenen worden vrijgegeven? De Senaatscommissie mocht de beelden gisteren zien, maar liet publicatie aan het Pentagon over, dat die beslissing weer bij het Witte Huis neerlegde.

De kans is groot dat dit debat vanzelf overbodig wordt. Vanavond zou het CBS tv-programma `Sixty Minutes' een deel van het nieuwe beeldmateriaal vertonen, zoals The New Yorker dat maandag in beperkte mate ook al deed. Rumsfeld hield op zijn ministerie een town hall meeting, die bij nader inzien met een betrekkelijk select publiek bleek te zijn, zijn eigen personeel. Het kon kiezen tussen een staande ovatie en een hartelijk applaus. De onafhankelijke Army Times pleitte eind vorige week voor Rumsfelds ontslag.

De Amerikaanse media maken intussen overuren met een geheel ander debat. In kranten en weekbladen, weblogs en televisierubrieken wordt de omvang van de ramp die Amerika's geloofwaardigheid heeft getroffen in kaart gebracht.

Voor het eerst wordt nu serieus nagedacht over de mogelijkheid dat `Irak' niet alleen een mislukking wordt, maar dat Amerika ook tot in de verre toekomst een object van haat in de Arabische wereld heeft gemaakt. Met Europa als de hoofdschuddende, voormalige bondgenoot.

Zonder dat Vietnam steeds wordt genoemd, begint het scenario trekken te vertonen van een versneld afgespeelde Vietnam-oorlog. Schrijvers die maandenlang blindelings achter de president en de oorlog stonden beginnen zich steeds duidelijker af te keren van een operatie die zij als nobel omschrijven, maar nu als reddeloos verprutst beschouwen. Conservatieve columnisten als George Will en David Brooks en de pro-oorlogsblogger Andrew Sullivan verdiepen zich in de oorzaken en gevolgen van de nederlaag.

Bob Novak, de columnist die waarschijnlijk op aanwijzing van het Witte Huis oud-ambassadeur Joe Wilson en zijn bij de CIA werkende echtgenote verraadde, nadat Wilson de onwaarheid van de nucleaire Niger-Irak-connectie in Bush' State of the Union-toespraak van januari 2003 had blootgelegd, schrijft al weken over het groeiend verzet onder generaals. Rumsfeld wist het beter op hun gebied en zij zien hun mannen sneuvelen door een gebrek aan planning voor nation building in een land dat misschien geen natie wil zijn.

En temidden van dit tumult verliest de president amper steun bij het volk. In de laatste peiling (USA Today/CNN/Gallup) ligt hij één punt voor zijn uitdager John Kerry. Weliswaar is de algehele tevredenheid over Bush tot een voor zijn doen laag punt gedaald (51 procent ontevreden, 46 procent tevreden), maar een meerderheid vindt nog steeds dat hij goed werk doet in de strijd tegen het terrorisme.

Wat betreft Irak is hij tot 41 procent gunstige opinies afgedaald, maar hij krijgt nauwelijks de schuld voor het Abu Ghraib-schandaal (en Rumsfeld evenmin).

President Bush blijft steunen op een basis van nationale trots in tegenspoed, ,,onze missie is nobel, natuurlijk zijn elementen die tegen ons soort vrijheid zijn gebrand op onze mislukking''.

Of zoals de Republikeinse senator Inhofe gisteren verzuchtte in de defensie-hoorzitting: ,,Ik ben verbijsterd over al die verbijstering. De meeste gevangenen in de blokken 1-A en 1-B zijn moordenaars en terroristen met Amerikaans bloed aan hun handen, en wij zijn zo bezorgd over de behandeling van die mensen.''

Al Hunt, de liberale columnist van de conservatieve Wall Street Journal, beschouwt Bush' positie als ,,fragiel'', ook in vergelijking met presidenten die maar een termijn aanbleven in deze fase van de cyclus. Als het Huis Bush een kaartenhuis begint te worden, het blijft voorlopig staan ten gevolge van het dilemma waarin John Kerry zich bevindt. Ook gisteren onthield de Democratische kandidaat zich van harde kritiek op de president.

Kerry weigert politieke munt te slaan uit het gevangenisschandaal. Dat frustreert het Howard Dean-deel van zijn achterban, al heeft de voormalige koploper bij de Democraten zich onthouden van kritiek.

Deans ex-campagneleider is een handtekeningenactie begonnen om Kerry aan te sporen tot veel forser aangezette oppositie (www.fanaticsandfools.org). Kerry heeft lang moeten opboksen tegen Bush' goede opiniecijfers op het gebied van nationale veiligheid, en nu die cijfers wat afbrokkelen wil hij kennelijk waardig en presidentiabel overkomen. De Democraat heeft om Rumsfelds aftreden gevraagd maar voert de hele week campagne voor beter onderwijs.

Het ministerie van Defensie belooft intussen meer onderzoek naar hoe het allemaal heeft kunnen gebeuren. De eerste militaire rechtszaken tegen soldaten die worden verdacht van het gefotografeerde wangedrag beginnen op korte termijn in Bagdad. Hun families voeren luid en duidelijk actie. Zonder veel sporen van schaamte verzetten zij zich er tegen als zondebok te worden behandeld. Dat verwijt maakt ook de inmiddels naar huis gestuurde reservist generaal Janet Karpinksi, die verantwoordelijk was voor Abu Ghraib.

Zoals vaker in gevoelige nationale kwesties is ook deze week een hoofdrol weggelegd voor de senator uit Arizona, John McCain. Als hij met de Democraten er van overtuigd raakt dat de defensietop medeschuldig is, heeft Rumsfeld een groot probleem. Gisteravond hield hij vol dat duidelijker moet worden wie de gevangenis-beultjes opdracht had gegeven tot hun wangedrag, en wie die opdracht weer had goedgekeurd.

George W. Bush kan nog spijt krijgen van de strijdmethode beneden de gordel die in 2000 een einde maakte aan de zegetocht van McCain in de Republikeinse voorverkiezingen. De conservatieve Andrew Sullivan verlustigt zich in The New Republic van deze week al over een ,,nationaal'' droomduo Kerry-McCain. Twee Vietnam-veteranen om een eind te maken aan de polarisatie die een land met verwond zelfrespect zich niet kan veroorloven.