Brood en knuffel is niet meer genoeg

De populaire, illegale crèche van oma Van der Poel mag nog maar aan 14 kinderen plaats bieden. De legale opvolger, ,,in de geest van oma'', heet crèche Prinses Amalia. Maar oma is er niet blij mee.

Op het kleine, betegelde binnenplaatsje van de crèche `Het Vinkje' krioelt het van de donkere peuters. Ze glijden van het plastic glijbaantje, fietsen op een van de twee driewielers of zitten bij de Marokkaanse vrijwilligster op schoot. In de binnenruimte, ter grootte van een gemiddelde huiskamer, staan vier stapelbedjes tegen de muur. Er liggen een paar baby's en peuters te slapen.

Om drie uur komen vijftien schoolkinderen de ruimte binnen. Vrijwilliger en ex-alcoholist Hennie zet twee lage tafels neer. Dan maant hij ze tot stilte, schenkt melk in plastic bekers en deelt sandwiches uit met kaas, cervelaat of chocoladepasta. Twee meisjes hebben net een half uur zitten smeren. De kleinsten krijgen pap. Na het eten mogen de groteren tv kijken.

Het is propvol. Maar tot voor kort was het nog veel voller. Oma van der Poel vangt in haar huis in de Rotterdamse achterstandswijk Spangen al vijftig jaar kinderen op, de afgelopen jaren waren er steeds zo'n zestig. De kinderen kunnen vierentwintig uur per etmaal worden gebracht en gehaald, wanneer de ouders het nodig hebben. Verschillende kinderen blijven 's nachts slapen, andere worden om half zes in de ochtend gebracht.

Het zijn kinderen van alleenstaande moeders die in de schoonmaak werken of in de tuinbouw. Ze beginnen vroeg, geen reguliere crèche is dan al open. Ook illegalen kunnen hun kinderen bij oma kwijt. En heroïnehoertjes. Oma vraagt niets, ze doet alleen de deur open. De ouders van de baby die nu bijna dag en nacht bij haar is ,,werken in Venlo''. Meer weet ze niet. Ouders betalen 120 euro per maand.

De deelgemeente Delfshaven, waar Spangen onder valt, zat jaren met de illegale crèche van Oma in haar maag. De crèche werd gedoogd; er was behoefte aan en er was geen alternatief. De politie leverde er wel eens een kind af. Maar na de rampen in Enschede en Volendam werd het bestuur van de deelgemeente huiveriger.

Toch wilde de deelgemeente de crèche niet zomaar sluiten. ,,Het was natuurlijk een heel mooi initiatief'', zegt betrokken deelraadbestuurslid Johan Grijzen. ,,We wilden dat niet zomaar de nek omdraaien.'' De deelgemeente wilde een alternatief. Een nieuwe crèche ,,in de geest van oma'' voor de kinderen aan de onderkant van de samenleving die zij opving. Begin dit jaar opende het `Nieuwe Vinkje' eind vorige maand bij de officiële opening omgedoopt tot `Prinses Amalia'. In Oma's Vinkje mochten voortaan maximaal veertien kinderen verblijven. De rest moest naar de nieuwe crèche.

Oma van der Poel (78) – grijs kroeshaar, in kleurig gewaad – zit in haar zijkamer. Ze heeft bezoek van twee vriendinnen. In een hoek van de kamer staan zakken kinderkleding hoog opgestapeld, de open kasten puilen uit van de Afrikaanse beeldjes en prullaria. Achter haar aan de muur een bordje met: `In weelde en nood, deelt moeder haar brood'. Op een monitor ziet ze wat er gebeurt in de twee verblijfsruimtes. Sinds ze geopereerd is aan haar knie, is ze minder mobiel. Zo kan ze haar kinderen toch volgen.

Oma is boos. Ze vindt het belachelijk dat ze nog maar veertien kinderen in huis mag hebben. Vijftig jaar lang ving ze tientallen kinderen tegelijk op. Ze kregen bij haar fruit en pap met veel suiker en elke middag een warme maaltijd. Zodat elk kind, of het nu 's middags om drie uur of 's avonds om negen uur gehaald werd, goed had gegeten. Ze kregen ook een knuffel, ze leerden met twee woorden spreken en te bidden voor het eten. Vijftig jaar lang ging het goed en waarom moet ze nu opeens ophouden?

Een paar straten verderop staat de radio hard aan in de crèche `Prinses Amalia'. Marlies van der Poel (43) zingt mee en dweilt de grote open ruimte in het midden van de crèche. Marlies is de dochter van oma Van der Poel, de vijfde van haar zeven kinderen. Ze groeide op in oma's crèche. ,,Ik weet nog dat ik klein was en er eerst een bed bij kwam in mijn slaapkamer, toen twee en toen acht.'' Toen ze ouder werd, werkte ze mee. Ze is altijd blijven helpen. Ze heeft in de nieuwe crèche een speciale functie om het gedachtegoed van oma te bewaken.

Volgens Gloria Erwich, zakelijk directeur van `Prinses Amalia', was de nieuwe crèche hard nodig. ,,Welke ouder brengt zijn kind in godsnaam hierheen'', was haar eerste gedachte toen ze vorig jaar een bezoek bracht aan `Het Vinkje'. ,,Ik vind dat oma geweldig werk heeft gedaan, maar in deze tijd kan een dergelijke crèche echt niet meer. Deze kinderen verdienen meer dan alleen een bord pap. Er moet aandacht worden besteed aan hun taalontwikkeling. Ze moeten wat leren. Sommige peuters van drie uit het Vinkje kunnen nog geen puzzel leggen.''

Marlies van der Poel laat enthousiast het gebouw zien. De peuters spelen buiten op de ruime speelplaats. Er zijn twee babygroepen, twee peutergroepen, aparte slaapkamers en lokalen voor de naschoolse opvang. Bij oma zat ze met de schoolkinderen in de kelder van 180 cm hoog zonder daglicht te plakken en te knippen. Hier is daarvoor een aparte ruimte. In een andere kamer staan tientallen computers. Marlies lacht. ,,Bij oma hadden we één computer. Dit is een paleisje.''

Crèche `Prinses Amalia' heeft alleen goedkope subsidieplaatsen. Er is een professionele keuken, de kinderen krijgen net als bij oma 's middags een warme maaltijd. De crèche heeft ruime openingstijden, van zeven uur 's morgens tot zes uur 's avonds. Dan kijkt Marlies van der Poel opeens sip. Oma deelt haar blijheid niet. Ze herkent zich niet in de nieuwe crèche. ,,Hier gaan we om zes uur dicht'', zegt Marlies van der Poel. ,,Daar moest ik ook erg aan wennen.''

De noodzaak van de 24-uursopvang wordt volgens Gloria Erwich erg overtrokken. ,,Ik denk dat oma voor veel ouders ook lekker makkelijk is. Vooral Surinamers nemen de mogelijkheid om te brengen en halen wanneer ze willen, als die hun geboden wordt. Eerst werd geklaagd toen ik zei dat we om zes uur sluiten. Ik zei: `Het kan ook later, maar daar hangt dan wel een prijskaartje aan.' Toen was het opeens niet meer zo nodig. Je moet soms ook de ouders een beetje opvoeden.''

Er valt weinig op te voeden als je in nood zit, vindt oma. Via de monitor ziet ze een Antillaanse vrouw binnenkomen. ,,Zij brengt haar kinderen om tien over vijf 's morgens. Ze begint met werken om zes uur. Zij heeft niets aan Prinses Amalia.'' Als ze veertien kinderen binnen heeft en er klopt er een op het raam, laat ze het binnen, zegt ze. Johan Grijzen: ,,We gaan haar crèche inspecteren. Ze moet zich nu wel aan de regels houden.''

We kúnnen niet zo flexibel zijn als bij oma, zegt Gloria Erwich. ,,We moeten ons hier aan de regels houden die gelden voor de kinderopvang. Dat kost een hoop geld. Ik moet twee gekwalificeerde leidsters op een groep hebben.'' Ze wijst naar de gordijnen. ,,Ik kan niet zomaar een lapje op de markt kopen. Dat moet speciale brandvertragende stof zijn. Oma kon zo goedkoop draaien omdat ze alle regels aan haar laars lapte en alleen maar met vrijwilligers werkte.''

Bij de ingang hangen tientallen bordjes met de namen van alle weldoeners die met giften de nieuwe crèche mogelijk hebben gemaakt. Oma van der Poel snuift. ,,Dat geld is met mijn naam opgehaald.'' En intussen redt ze het nauwelijks met haar veertien kinderen, zegt ze, want de ouders betalen heel weinig en de vaste lasten blijven hetzelfde. Ze past bij van haar AOW. Maar daar wil ze het verder niet over hebben. ,,Ach'', verzucht ze, ,,Ik werk vanuit mijn hart, niet voor het geld.''