Achilles is in `Troy' geen echte held meer

Steeds maar weer wordt in Troy, die morgen wereldwijd in première gaat, beweerd dat de Trojaanse oorlog niet vergeten zal worden en dat de helden die erin vechten zo onsterfelijk zullen worden als menselijk haalbaar is. Quot erat demonstrandum, want ja, 3200 jaar nadat de oorlog in Troje misschien werd uitgevochten en 2800 jaar nadat er vermoedelijk door Homerus over gedicht werd, zijn Paris, Helena, Agamemnon, Achilles en al die anderen onderwerp van een Hollywoodfilm, en omdat het een Hollywoodfilm is, horen we hun daden niet alleen bezingen, maar kunnen we ze ook zien, en hoewel de helden misschien meer op Brad Pitt en Peter O'Toole en Orlando Bloom lijken dan je je het in 1673 of 1812 of 1986 voorstelde, ze zijn er toch maar, en ze zweten, ze gillen, ze vechten, ze springen uit boten als op een D-day avant la lettre, ze doen allerlei dingen waarvan Homerus of een andere Griek niet eens aan de beschrijving toekwam.

Troy is een groots spektakel, en dat mag ook wel want de film is een van de duurste producties aller tijden. Naar verluidt was het budget 175 miljoen dollar. Tijdens de opnames waren er onder meer twee biologen in dienst om de eieren van schildpadden te beschermen op het strand in Mexico waar een aantal scènes werden gefilmd. Regisseur Wolfgang Petersen heeft een voorkeur voor helikoptershots, om dan ineens in te zoomen op een detail daar beneden. Zo'n detail is meestal een close-up van een gezicht. De oogspieren verrichten in Troy overwerk. Meestal is er geen tijd voor de acteur om meer dan zo'n trilling te laten zien, want hup, dan vliegen we weer omhoog voor een totaal. Troy zit vol shots die vooral laten zien hoe hoog de production value is geweest. We zien hoe groot de Griekse vloot is die onder leiding van Agamemnon naar Troje vaart, we zoomen uit en zien dat hij nog groter is, de helikopter vliegt nog verder en we zien nog meer schepen, een hele zee vol. Zo'n beeld is wel iets minder indrukwekkend als je weet dat de meeste boten er dankzij de computer in zijn geflanst, al zijn de digitale effecten in Troy een stuk beter dan in Gladiator, de film die vier jaar geleden het toga-genre nieuw leven inblies. Toch is Petersen ondanks alle geld en moeite niet gelukt om één shot te maken dat werkelijk adembenemend is. Dat hoort misschien bij de ambitie van de ware epische filmer: niet hoe hij filmt is indrukwekkend, maar wat hij filmt. Zoveel boten, zoveel harnassen, zoveel schilden. Echt authentiek hoefde het er van hem dan ook weer niet uit te zien: omdat de schaal van de Griekse cultuur te klein was, werd die van Egypte geleend voor de in een epos noodzakelijk geworden grandeur.

De cast doet zijn best tussen alle decors en effecten, al is het even wennen aan de verschillende accenten van de uit de hele Angelsaksische wereld afkomstige acteurs. Maar goed, de Grieken spraken ook niet allemaal hetzelfde Grieks. Lachwekkend is de dialoog die ze in hun mond gelegd krijgen. Ook van de Ilias blijkt net zo makkelijk een boeketreeks te maken. Petersen lijkt zich hier vooral door de voorgangers in het genre uit de jaren vijftig te hebben laten inspireren.

Er zijn onder de acteurs twee uitblinkers. De ene is Eric Bana als Hector, de oudste zoon van de koning van Troje. De Australische acteur Bana, hiervoor te zien in De Hulk, is de enige die als Trojaanse prins een schijn van authenticiteit weet op te bouwen. En dan is er Brad Pitt, die Achilles speelt. Pitt is geen begenadigd acteur, maar hij is wel verrassend getypecast. Nooit gedacht dat Achilles zo goed als een leeghoofdige, arrogante egoïst is te zien. De camera verlustigt zich het liefst aan zijn lichaam. Pitt is in Troy een mooiere man dan Helena een vrouw, terwijl om haar schoonheid toch die hele Trojaanse oorlog begon. Petersen heeft zich in het verhaal wel ver van alle homo-erotische mogelijkheden gehouden. Pitt wordt tussen twee naakte vrouwen geïntroduceerd en van Patroklos is een neef gemaakt.

Homerus kreeg voor Troy geen writing credit. Het verhaal is ingedikt, uitgebreid en gecensureerd. De Trojaanse oorlog duurt nog maar een paar weken, er ook al bestaat de film voor een groot deel uit veldslagen en man tot man gevechten, ook al vloeit het bloed en brandt de stad, de beschrijvingen van Homerus zijn gruwelijker dan de beelden van Petersen.

De grootste verandering betreft niet de handeling, maar de interpretatie daarvan. De goden, het lot, eer en wraak zijn bijna uit de film weggesneden. De enige motivatie die overblijft is macht en hebzucht en soms is dat niet genoeg om de handeling te verklaren. De man die het vreemdst blijft is Achilles; een held die kennelijk niet aan de wetten van Hollywood te onderwerpen is. Toch is het op een punt wel gelukt om van Achilles een moderne held te maken. Achilles heeft in de ogen van Pitt en Petersen iets gevonden waarvoor het nog belangrijker te vechten is dan macht: roem. Hij is geen held, maar een ster.

Troy. Regie: Wolfgang Petersen. Met: Brad Pitt, Eric Bana, Orlando Bloom. In 130 bioscopen.

    • Bianca Stigter