Excessen: wie wist wat en wanneer

Najaar 2001 - maart 2003: Het Internationale Rode Kruis (ICRC) en mensenrechtenorganisaties als Amnesty International en Human Rights Watch spreken zich uit over de ruwe behandeling van gevangenen door de Verenigde Staten in onder meer Baghram (Afghanistan) en Guantánamo Bay (Cuba).

Maart 2003: Oorlog in Irak. Het ICRC bezoekt, in overeenstemming met de Geneefse Conventies voor Oorlogsrecht, de krijgsgevangenen in 14 gevangenissen. Tussen 31 maart en november spreekt het ICRC met de gevangenen en concludeert dat in alle centra gevangenen worden mishandeld en vernederd, en dat het Amerikaanse leger en de Iraakse politie buitensporig geweld gebruiken. Het ICRC ,,verzoekt regelmatig'' dat verbeteringen worden aangebracht.

23 juli 2003: Mensenrechtenorganisatie Amnesty International stuurt een memorandum aan de Amerikaanse regering en het Amerikaanse civiele bestuur in Irak waarin de organisatie coalitietroepen beschuldigt van mishandeling van Iraakse gevangenen. Amnesty krijgt geen antwoord, maar blijft de zaak regelmatig ter sprake brengen.

augustus 2003: De hoogste Amerikaanse gezant in Irak, Paul Bremer, verzoekt het leger de situatie in de gevangenissen te verbeteren. Minister van Defensie Donald Rumsfeld legt de aanbevelingen volgens The Washington Post naast zich neer. Wel laat hij tussen 13 oktober en 6 november een onderzoek uitvoeren door de militaire politie. Die constateert een tekort aan (getrainde) manschappen en raadt onmiddellijk actie aan om schendingen van de mensenrechten te voorkomen.

Najaar 2003: Minister van Buitenlandse Zaken Powell brengt de situatie van de gevangenen regelmatig te berde in vergaderingen met de nationale veiligheidsraad van president Bush. Zijn medewerkers zeggen dat het ICRC de zaak met Powell besprak.

14 januari 2004: De Amerikaanse bevelhebber in Irak, generaal Ricardo Sanchez, begint na informatie van soldaat Joseph Darby over mishandeling in de Abu Ghraib-gevangenis een strafrechtelijk onderzoek. Minister Rumsfeld wordt op de hoogte gebracht. Ook – zo zegt de chef-staf van de Amerikaanse strijdkrachten generaal Richard Myers – van het bestaan van foto's. Die worden tot in detail beschreven.

31 januari 2004: Het Pentagon stuurt generaal-majoor Antonio Taguba naar Abu Ghraib om een onderzoek te beginnen. Rond dezelfde tijd wordt president Bush op de hoogte gebracht.

26 februari 2004: Het ICRC brengt zijn rapport uit. Dit wordt onder andere gezonden aan Bremer en de Amerikaanse bevelhebber in Irak, Ricardo Sanchez. De aanbevelingen van het ICRC zijn al in de voorafgaande maanden aan de Amerikaanse regering gezonden. De organisatie noemt de behandeling van gevangenen ,,gelijkwaardig aan marteling''.

3 maart 2004: De eerste bevindingen van majoor-generaal Taguba over ,,systematische mishandeling'' in de Abu Ghraib-gevangenis worden gepresenteerd aan de bevelhebber van de Amerikaanse grondtroepen in Irak, luitenant-generaal David McKiernan. Taguba constateert een gebrekkige communicatie tussen leger en inlichtingendiensten.

eind maart 2004: Zes soldaten worden aangeklaagd wegens onbehoorlijke handelingen.

28 april 2004: De Amerikaanse televisiezender CBS zendt in het programma 60 Minutes foto's uit van mishandelde en vernederde Iraakse gevangenen. Later blijkt dat CBS de foto's op verzoek van de Amerikaanse legerstafchef Myers twee weken heeft achtergehouden omdat publicatie de Amerikaanse troepen in Irak in gevaar zou brengen, aldus Myers. Omdat het blad The New Yorker op het punt staat te publiceren over het onderwerp, gaat CBS alsnog over tot uitzending.

1 mei 2004: The Daily Mirror publiceert foto's van Britse troepen die een Iraakse gevangene mishandelen. De echtheid van de foto's wordt in twijfel getrokken.

3 mei 2004: President Bush gelast een onderzoek naar de misdragingen. Nog eens zeven militairen worden formeel berispt wegens mishandeling in Abu Ghraib. Het Amerikaanse leger maakt bekend de dood van 14 Irakezen en Afghanen in Amerikaanse hechtenis en tien gevallen van mishandeling te onderzoeken.

4 mei 2004: Rumsfeld ziet de foto's voor de eerste keer.

Bronnen: The Washington Post, website Amnesty International, website Human Rights Watch, rapport ICRC, rapport generaal-majoor Taguba en Time Magazine.