EU minder genereus dan zij lijkt

De Europese Unie wil de Doha-ronde over liberalisering van de handel vlottrekken met een aanbod om alle exportsubsidies in de landbouw af te schaffen. Op voorwaarde dat belangrijke handelspartners hetzelfde doen.

,,We weten dat bewegen in onderhandelingen tactisch altijd een beetje riskant is'', erkende eurocommissaris Pascal Lamy (Handel) gisteren bij de presentatie van het EU-voorstel om alle exportsubsidies in de landbouw af te schaffen. ,,Maar je moet ertoe in staat zijn om zaken te bereiken die essentieel zijn.''

De EU heeft alle belang bij handelsliberalisering. Een grotere wereldwijde afzet van industriële goederen en commerciële diensten kan de kwakkelende Europese economie tenslotte vooruithelpen. Maar alleen wanneer de EU en de VS concessies doen op landbouwgebied, zullen andere landen bereid zijn hun markten ook te openen. Eurocommissaris Franz Fischler (Landbouw) noemde bij de presentatie van de voorstellen het landbouwdossier dan ook ,,de sleutel'' tot het succes van de Doha-ronde.

Het is de vraag of het nieuwe initiatief bij de partners in de wereldhandelsorganisatie WTO veel zal losmaken. De Europese exportsubsidies waren sinds 1992 al gedaald van 10 miljard euro per jaar naar 2,8 miljard, omdat door alle landbouwhervormingen van de afgelopen periode minder overschotten worden geproduceerd. Nu profiteren vooral suiker, vlees en melkpoeder nog van exportsubsidies. Graanboeren krijgen nu geen exportsteun, maar dat kan bij een slechte markt veranderen. Het aanbod van de EU is dus minder genereus dan het op het eerste gezicht lijkt. Er komt ook een al aangekondigde hervorming van de suikersector aan, waardoor de exportsubsidies nog verder kunnen teruglopen. Verder kiest de EU bij markttoegang voor landbouwproducten voor een veel behoedzamer benadering. Zo moet volgens de EU bij verlaging van importtarieven niet slechts rekening worden gehouden met ontwikkelingslanden, maar ook met haar eigen ,,gevoeligheden''. Suiker en vlees kunnen zo van enige bescherming blijven profiteren.

Toch sprak de Duitse minister Renate Künast gisteren tijdens een informele bijeenkomst van EU-landbouwministers in het Ierse Killarney van een ,,goed en juist'' aanbod. Bovendien is volgens haar het tijdstip goed gekozen, vlak voor een belangrijke ministersconferentie van de OESO. Volgens Künast is de reactie van landen als Brazilië en India erg belangrijk. Als deze gevorderde ontwikkelingslanden positief reageren door bereidheid te tonen de toegang tot hun markten voor agrarische en andere producten te vergroten, neemt de druk op de VS toe.

Het komt volgens ingewijden daarom heel goed uit dat de EU en Mercosur juist nu onderhandelen over een vergaand bilateraal handelsakkoord. Brazilië is het meest prominente lid van Mercosur. De partijen bereiken mogelijk in oktober een akkoord. Mercosur krijgt meer toegang tot de EU voor zijn landbouwproducten, de EU tot Mercosur voor industriële producten en commerciële diensten. Het nieuwe EU-initiatief bevat bovendien specifieke tegemoetkoming aan de armste ontwikkelingslanden, waardoor zij mogelijk ook over de streep kunnen worden getrokken.

De Amerikaanse handelsvertegenwoordiger Robert Zoellick gaf eerder aan dat zijn land bereid is tot concessies bij exportsubsidies. Hij toonde zich gisteren ,,verheugd'' over het EU-initiatief. Maar volgens minister Cees Veerman moet nog blijken hoe Washington exportsubsidies gaat definiëren. In de VS moeten ook de vele miljarden aan verkapte exportsteun in de vorm van voedselhulp en exportkredieten worden afgeschaft. Ook de miljardensteun aan Amerikaanse katoenboeren, waarvan met name Afrikaanse landen veel schade ondervinden – en waarvoor Washington door de WTO is veroordeeld – moet verdwijnen. De VS moeten ook fors snijden in interne steun.

De EU-landbouwministers stelden tijdens hun informele bijeenkomst in Killarney vast dat de EU er tot nu toe niet in is geslaagd de betekenis van de Europese landbouwhervormingen over te brengen. De handelspartners blijven de EU verwijten maken. Al enige tijd probeert Brussel de bal in het andere kamp te krijgen. ,,Hoe moeten we beter communiceren over de landbouwhervorming?'' zo luidde de vraag van het Ierse voorzitterschap.

De zwaarste kritiek op het EU-aanbod kwam gisteren van de Franse minister Hervé Gaymard, die de hete adem van de eigen landbouwsector in de nek voelt. Hij verklaarde zich ,,zeer tegen'' het aanbod dat volgens hem ,,tactisch heel gevaarlijk'' is. Gaymard sprak ook van ,,eenzijdige concessies''. Volgens eurocommissaris Fischler is daar geen sprake van. Hij onderstreepte dat aan het aanbod om de landbouwexportsubsidies af te schaffen harde eisen aan de handelspartners zijn gekoppeld. ,,Het landbouwvoorstel is één pakket'', aldus Fischler. De beschuldiging van Gaymard dat de Commissie ,,haar mandaat heeft overschreden'' neemt hij niet serieus. Zo is bij het begin van de Doha-ronde al afgesproken dat landbouwexportsubsidies worden verminderd ,,met als doel beëindiging''. Volgens Fischler past het EU-initiatief daar precies in.

De Franse kritiek kan de pogingen van Lamy en Fischler om de vorig jaar in Cancún vastgelopen Doha-ronde weer in gang te krijgen wel enigszins bemoeilijken. Maar de beide eurocommissarissen zullen zich volgens hoge Commissie-functionarissen niet laten tegenhouden, ook al omdat Parijs met zijn verwijten binnen de EU vrijwel alleen lijkt te staan. Lamy sprak gisteren van een ,,zeer grote consensus''. Doel van de komende gesprekken met de handelspartners in de WTO is volgens Lamy om voor eind juli een `raamakkoord' te sluiten, waarin in elk geval de belangrijkste doelen van een handelsakkoord met enige gedetailleerdheid worden vastgelegd. ,,Daarna komen we wegens de Amerikaanse verkiezingen van november in een winterperiode terecht'', aldus Lamy.