EK welkome prikkel zwemploeg

Wat is de waarde van een EK op minder dan drie maanden van de Olympische Spelen in Athene? ,,Dit is een testcase, meer niet.''

Het zijn fraaie maar voor buitenstaanders wat ongrijpbare termen, die dezer dagen te pas en te onpas in de catacomben van het M86-bad klinken: wedstrijdprikkels, trainingsprikkels, raceprikkels. Daar is het verreweg de meeste zwemmers om te doen bij de Europese kampioenschappen langebaan (50 meter) in Madrid. Niemand loopt weg voor een medaille, maar mislukt de missie? Geen probleem. Lachend stapt de verslagen zwemmer of zwemster het water uit.

Minder dan drie maanden voor de Olympische Spelen werpt `Athene' zijn schaduw vooruit, en dat maakt de gisteren begonnen titelstrijd tot een curieus toernooi. Na elke race borrelen meer vragen dan antwoorden op. Wat is de waarde van een bepaalde tijd in deze fase van het seizoen? Wie heeft zijn trainingsprogramma afgestemd op de EK, en verschijnt dus uitgerust (getapered) aan de start? En: wie speelt verstoppertje en wie niet? Om de verwarring nog groter te maken, laten de zwemmers ook op het droge meestal niet het achterste van hun tong zien.

Zeker is in elk geval dat grootmachten Duitsland en Groot-Brittannië mini-afvaardigingen naar het eerste openluchttoernooi sinds `Istanbul' (EK 1999) hebben gestuurd. Landen als Zweden en Frankrijk zijn met een veredelde B-selectie op het vliegtuig gestapt. Italië daarentegen, op de openingsdag goed voor twee gouden medailles (Emiliano Brembilla op de 400 vrij en 4x100 vrij mannenestafette), is op volle oorlogssterkte neergestreken in de Spaanse hoofdstad.

Dat geldt in zekere zin ook voor Nederland, dat ondanks aanvankelijke aarzelingen met negentien zwemmers (tien vrouwen, negen mannen) aan de start is verschenen. Slechts Johan Kenkhuis en drievoudig olympisch kampioene Inge de Bruijn ontbreken op het appèl. De eerste blijft liever in Amsterdam trainen, de laatste onderwerpt zich in Amerika aan het Spartaanse regime van drill-instructor Paul Bergen.

,,Heel divers'' noemt bondscoach André Cats de samenstelling én de insteek van zijn selectie. Al geldt de generale repetitie voor `Athene' voor een meerderheid van de zwemploeg als een veredelde en verlengde oefenstage, na het trainingskamp van de voorbije twee weken in Ierland. `Madrid' is volgens Cats een welkome onderbreking van de slopende en overwegend monotone voorbereiding op de Spelen. ,,Wij kunnen wel wat wedstrijdprikkels gebruiken.'' Alleen maar trainen stompt ook af.

Maar hoeveel wordt een zwemmer wijzer van een mindere prestatie? Ondermijnt dat niet juist zijn zelfvertrouwen? Thijs van Valkengoed strandde gisterochtend op een meelijwekkende 20ste plaats in de series van de 100 meter schoolslag. Fedor Hes tilde niet al te zwaar aan het teleurstellende optreden van zijn pupil. Goed, de trainer-coach van Topzwemmen Amsterdam had dan weliswaar gehoopt op een plaats in de halve finales, maar: ,,Hier leert Thijs weer van.''

Want oefening baart kunst, zeker op de oudste der zwemslagen. `De school' vergt een speciale aanpak. Een gepolijste techniek is heilig en om dat af te dwingen, moet op hoge snelheid worden getraind. En dus komen de EK als geroepen, betoogde Hes. ,,Thijs moet racen, ook al zit hij nu middenin een zware trainingsfase. Vooral 's ochtends moet hij wedstrijdritme krijgen. Alleen daarom al is het goed dat hij hier een trainingsprikkel ophaalt. Bovendien wil ik hier de wedstrijdmentaliteit aanscherpen.''

Een stoomcursus zou ook het zorgenkindje van de Nederlandse selectie, de 4x100 vrij bij de mannen, goed kunnen gebruiken. Maar Cats besloot vreemd genoeg geen aflossingsploeg het water in te sturen. ,,We konden geen representatieve ploeg op de been brengen'', luidde het excuus van de Fries. Kenkhuis noch kopman Pieter van den Hoogenband is bereid tot een extra krachtsinspanning, en om nu de reserves in stelling te brengen? Dat ging Cats te ver, ook al is `Madrid' nu juist de ideale proeftuin.

Van den Hoogenband begon vanmorgen aan zijn EK. In het opnieuw druilerige en frisse Madrid (vijftien graden Celcius) zette de tweevoudig olympisch kampioen de snelste tijd neer in de serie van de 100 meter vrije slag: 49,47. Later vandaag volgen de halve finales, morgen de eindstrijd.

Maar het zal trainer Jacco Verhaeren een zorg zijn of Van den Hoogenband een medaille wint of niet. ,,Dit toernooi is een testcase, meer niet.'' Hij heeft zijn pupil met een speciale opdracht opgezadeld: een technisch/tactisch verzorgde wedstrijd zwemmen. ,,De nadruk ligt op hoe Pieter door het water gaat, dus op zaken als slagfrequentie en de indeling van zijn race. Pieter moet leren dat hij zijn hoofd niet verliest, zoals vorig jaar gebeurde bij de WK in Barcelona. Ik wil hier terugzien waar we de afgelopen weken op hebben gehamerd.''

Van den Hoogenband (26) bewaart goede herinneringen aan het vorige pre-olympische EK-toernooi, vier jaar geleden in Helsinki. Daar verloor hij op de 100 meter vrije slag weliswaar van Alexander Popov, maar de marge (een vingerlengte) tussen hem en het Russische sprintfenomeen was zo gering dat de nederlaag als een (mentale) overwinning werd begroet.

`Helsinki' is dan ook een klassieker in huize Van den Hoogenband. ,,Die Popov wist niet wat-ie zag: Pieter had eerder die dag nog vijf kilometer weggebeukt in de training, terwijl hij zelf volledig uitgerust aan het toernooi begon'', zei vader Cees-Rein van den Hoogenband vorige maand nog bij de NK in Amsterdam. ,,Toen Piet hem desondanks nog bijna versloeg, wist Popov dat-ie in Sydney een kwaaie aan Piet zou krijgen.''

Een van de weinigen die in Madrid niet gevangen zit in een pre-olympisch keurslijf, is Edith van Dijk. Al is het de vraag of de marathonzwemster de kans krijgt om onbevangen te zwemmen. Het water in het bergmeer op 55 kilometer van Madrid is `maar' twaalf graden Celsius. Veertien graden is de kritieke ondergrens. Morgen staat de vijf kilometer op het programma. De kans is groot dat de organisatie die race afgelast.