Wodka drinken en augurken eten op de Kunstvlaai

Na de `officiële' KunstRAI van afgelopen week laat de `alternatieve' kunstwereld zijn gezicht zien op de Kunstvlaai. Als vanouds is de beurs een chaos met enkele hoogtepunten.

Drie meisjes in rode glittertopjes en gescheurde panty's staan op een podium waar met grote letters `hangplek voor kunstenaars' boven staat. Ze zingen: ,,Ik wil zo graag een vriendje, ik wil zo graag verkering'', maar vrijwel niemand hoort het trio. Hun schreeuw om aandacht wordt overstemd door een cellist die bovenop een steiger experimentele muziek zit te maken. Onder hem slaakt een percussionist tijdens het drummen vreemde kreten. En even verderop klinkt het geschetter van tientallen videomonitoren.

De opening van de Kunstvlaai, die voor de vijfde keer wordt gehouden op het terrein van de Amsterdamse Westergasfabriek, is als vanouds een grote chaos. Ruim vijftig kunstenaarsinitiatieven, variërend van gerenommeerde instellingen als het Utrechtse Casco tot totaal onbekende kunstruimtes als de Chiellerie uit Amsterdam, wedijveren op de schaarse vierkante meters om de aandacht van de bezoekers. Tussen hun stands in is ook nog ruimte gevonden voor de presentatie Uitgelicht 4, waarmee het Fonds voor Beeldende Kunst, Vormgeving en Bouwkunst laat zien aan welke jonge kunstenaars de afgelopen jaren een startstipendium is gegeven.

De Kunstvlaai noemt zichzelf een kunstbeurs, maar is in feite een anarchistische vrijplaats voor kunstenaars die met hun werk niet terechtkunnen in galeries of musea. ,,Je kunt het zien als een visueel jaarcongres zonder thematische dwangbuis'', zo meent Jos Houweling, directeur van het Sandberg Instituut en organisator van de Kunstvlaai. In 1997 vond de eerste editie plaats, destijds nog als tegenhanger van de KunstRAI. Het Sandberg wilde daar een tentoonstelling samenstellen met Radicaal Anders Ingestelde kunst. Maar de KunstRAI weigerde, en verbood de oorspronkelijke titel Niet de KunstRAI. Zo werd de naam Kunstvlaai geboren.

De laatste Kunstvlaai was in 2000, daarna ging de Westergasfabriek vier jaar dicht wegens verbouwingen en grondsaneringen. Volgens Van Houwelingen is het de bedoeling dat het evenement voorlopig weer jaarlijks plaatsvindt. ,,Ik wil de Kunstvlaai eerst weer goed op de kaart zetten'', vertelt hij. ,,Maar met slechts zes personeelsleden is het moeilijk dat ritme vol te houden. Misschien wordt het in de toekomst een tweejaarlijks evenement. De Kunstvlaai zou dan het begin kunnen zijn van een Nederlandse biënnale.''

Het publiek is de Kunstvlaai in ieder geval allerminst vergeten, zo blijkt uit de massale toeloop op de opening zaterdag. Op de pleinen en de pas aangelegde grasvelden rondom de gashouder heerst, mede dankzij de talloze eettentjes, een prettige festivalsfeer. Je kunt wodka drinken en augurken eten in Bar Raketa, gehuisvest in de top van een sovjetraket. Er is een picknickbar met Franse kazen, er wordt vers brood gebakken op tot houtovens omgebouwde olievaten, en er wordt vlees geroosterd op gebeeldhouwde barbecues die de vorm hebben van beesten.

De kunst zelf wordt veelal gekenmerkt door wat je typische Kunstvlaai-meligheid zou kunnen noemen. Zo komt er af en toe een koets voorbij, voortgetrokken door zes personen met oogkleppen op. Er is een tot jacuzzi omgebouwde auto, en bij de kassa ligt een achtergelaten koffer die is afgezet met rood-wit politielint. Sommige standhouders gaan verkleed als piloot of stewardess, zoals de mensen van Showroom Mama. Anderen, zoals het duo Effi & Amir, zingen vanuit een poppenkast Hebreeuwse liedjes – maar alleen als je plaatsneemt op een fiets en al trappend hun dynamo aandrijft.

Wie in deze kakofonie van beeld en geluid op wil vallen, moet dus groot denken. Daarom bouwden Jasper Niens en André ten Broeke buiten een reusachtige tunnel van wit tentdoek, de zogenaamde `Grashouder', waar je na een eindeloos lijkende en behoorlijk desoriënterende rondgang uitkomt op een perfect rond grasveld met precies dezelfde afmetingen als de gashouder.

Kunstenares Joanneke Meester deed juist het tegenovergestelde. Haar werk, een piepklein pistooltje dat in een aquarium zweeft, meet slechts enkele centimeters. ,,De gashouder is een enorm gebouw, haast een kathedraal'', legt Meester uit. ,,Daarin wilde ik iets heel kleins maken, een soort relikwie, iets dat toch veel impact heeft.'' Die impact wordt vooral veroorzaakt door het gebruikte materiaal: het pistooltje is gemaakt van een lapje huid dat Meester door een chirurg uit haar eigen buik liet snijden.

Kunstvlaai 5. T/m 16 mei op het Westergasfabriekterrein, Amsterdam. Dagelijks 12-18u. Entree €4,-. Inl: 020-5882400, www.kunstvlaai.nl

    • Sandra Smallenburg