Wie was Wim Willems?

In één van de eerste scènes van de documentaire die Erik Willems maakte over de geheimzinnige `missie' van zijn vader Wim Willems maakt moeder Willems een kist met zilveren servies open. Ze haalt een kandelaar tevoorschijn uit een plastic omhulsel. Handig, zegt ze laconiek, anders wordt 'ie alleen maar zwart. Aan het eind van de documentaire zit ze te poetsen op een zilveren theepot. De kijker weet dan inmiddels dat vader Willems de theepot vlak na de oorlog in Polen op de kop heeft getikt. Waarschijnlijk afkomstig van een joodse familie. De moeder heeft minder problemen met het zilver dan zoon Erik die in 1957 geboren werd, toen vader Wim Willems al een oude man was. Hij was pas zeven jaar oud toen zijn vader in 1964 overleed, een stroom geruchten en open vragen achterlatend.

Een half mensenleven later probeert Erik Willems het leven van zijn vader te reconstrueren aan de hand van brieven en archiefbeelden: een charmante, intelligente, eigenwijze man, anders dan anderen. Gerenommeerd archeoloog, avonturier, Indiëganger aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog, illegaal Nederland bezoekend tijdens de oorlog. En dan het grootste raadsel van alles: de zelfbedachte `missie Willems' in Polen na de oorlog. Gestoken in uniform vol gouden kolonelsversieringen stort Willems zich op de repatriëring van Nederlanders uit Polen, `displaced persons' die daar na afloop van de oorlog om een of andere reden nog vastzaten: overlevenden uit de kampen, dwangarbeiders en Nederlanders die de Duitse kant gekozen hadden of tussen wal en schip waren geraakt. In totaal 400 Nederlanders wist Willems terug te halen naar Nederland, onder het gezag van het Zweedse Rode Kruis. Maar zijn optreden was niet onomstreden. Willems wisselde zwart en ging eigenzinnig te werk vanuit zijn kantoortje in hotel Polonia in Warschau.

De parlementaire enquètecommisie die het regeringsbeleid tijdens de oorlog onderzoekt stelt moeilijke vragen aan Willems. Er komt een einde aan zijn diplomatieke status en hij moet boetes betalen. Willems trouwt een veel jongere vrouw en wordt leraar op een middelbare school. Vijftien jaar later overlijdt hij. Het jonge gezin blijft met de vragen zitten.

De Missie Willems, Dokwerk, Ned.3. 21.00-21.55u.