Pensioenschandaal vloert tal van politici in Japan

Japanse politici van zowel regerings- als oppositiepartijen zijn verwikkeld in het schandaal rond het ontduiken van pensioenpremies.

De koppen van leidende Japanse politici rollen dezer dagen links en rechts naar aanleiding van een schandaal rond onbetaalde premies van de verplichte ouderdomsverzekering dat grote woede opwekt in het snel vergrijzende land. Afgelopen vrijdag diende de tweede man van de regering, kabinetssecretaris Yasuo Fukuda, zijn ontslag in. Vandaag volgde de oppositieleider Naoto Kan, voorzitter van de Democratische Partij.

De reden van hun aftreden is dat Fukuda en Kan, en met hen vele andere politici, jarenlang geen pensioenpremies hebben betaald. Dit nieuws komt naar buiten terwijl de regering juist aan herziening van het pensioenstelsel werkt om de vergrijzing te kunnen financieren. Om het stelsel overeind te houden zou de gemiddelde Japanse werknemer over enige jaren 20 procent van zijn inkomen aan pensioenpremies kunnen gaan betalen. Juist op dat moment blijkt dat veel politici zelf hun verplichtingen niet nakomen.

Miljoenen Japanners betalen geen pensioenpremies omdat ze er geen vertrouwen in hebben dat ze zelf ooit een uitkering zullen ontvangen. Iedere Japanner boven de twintig jaar moet formeel aan het stelsel meebetalen. Een groot deel van de Japanse bevolking, zoals zelfstandigen en studenten, moet zich zelf aanmelden voor betaling. Eerder dit voorjaar startte de overheid een campagne met televisiespotjes waarin een actrice de burgers opriep om zich aan te melden en de premie netjes te betalen. Al snel kwam naar buiten dat zij zélf geen premies betaalde. Op een persconferentie bood ze de bevolking haar excuses aan.

De actrice bleek in goed gezelschap. Zes ministers in de huidige regering, onder wie minister van Financiën Sadakazu Tanigaki, hebben in het verleden voor kortere of langere tijd geen premies betaald. Kabinetssecretaris Fukuda is het enige kabinetslid (in Japan maakt de kabinetssecretaris deel uit van het kabinet) dat tot nu toe consequenties heeft verbonden aan zijn financiële verleden. Aan oppositiekant blijkt het gedrag niet veel beter. Behalve oppositieleider Naoto Kan, heeft ook een toplid van de Communistische Partij zijn partijfunctie neergelegd, omdat hij veertien jaar lang geen premies heeft afgedragen. Deze toppolitici zijn echter slechts het topje van de ijsberg van wanbetalers.

Het aftreden van Fukuda is een zware klap voor premier Junichiro Koizumi. Fukuda is de zoon van voormalig premier Takeo Fukuda en had veel invloed. Hij gold als schaduwpremier én als de werkelijke minister van Buitenlandse Zaken. Met zijn dagelijkse persconferenties moest hij voor de televisiecamera's het regeringsbeleid aan het publiek verkopen en kritiek weerleggen. Drieëneenhalf jaar heeft Fukuda deze taak volgehouden, langer dan enig ander politicus sinds 1945.

De vraag is hoe politici het vertrouwen van de bevolking terugkrijgen en hoe het nu verder moet met het pensioenstelsel. Na fel verzet van de oppositie tegen regeringsplannen kwamen regering en oppositie vorige week overeen om voor 2007 een geheel nieuw stelsel uit de grond te stampen. Dit akkoord kwam tot stand voordat Fukuda en Kan hun aftreden bekendmaakten. De krant Asahi Shinbun vroeg zich afgelopen vrijdag dan ook af of het een middel was ,,om het vuil onder het tapijt te vegen''. Er is een ,,radicale hervorming nodig om een einde te maken aan het wantrouwen'' onder de bevolking, aldus de krant.