Mishandeling onderdeel van `kneden'

Is de mishandeling van Iraakse gevangenen eigen initiatief van bewakers of van bovenaf opgelegd? Onderzoek wijst op het laatste.

Familieleden van de aangeklaagde Amerikaanse militairen die worden verdacht van mishandeling van Iraakse gevangenen zeiden het al eerder. Maar nu heeft ook een van die militairen zelf het gezegd: ,,Het werk van de militaire politie was om hen wakker te houden, een hel van hun leven te maken, opdat ze zouden gaan praten.''

Aan het woord is de aangeklaagde soldaat Sabrina Harman, die in e-mails vanuit Bagdad aan de Amerikaanse krant The Washington Post uitlegt dat zij van hogerhand de opdracht heeft gekregen om Iraakse gevangenen in de beruchte Abu Ghraib-gevangenis zwaar onder druk te zetten.

De mishandeling die daar plaats had was niet het resultaat van ontspoord gedrag door een kleine groep, zoals president Bush heeft doen voorkomen, maar, aldus Harman, gebeurde in opdracht van de officieren van de militaire inlichtingendienst, functionarissen van de inlichtingendienst CIA en de gespecialiseerde contractanten die door het leger waren ingehuurd.

Hoewel nog niet valt na te gaan of het ook werkelijk zo is gegaan, wijst ook een vorige week onthuld rapport van het leger erop dat het Amerikaanse gevangeniswezen in Irak onder grote druk heeft gestaan om concrete informatie te bemachtigen onder Iraakse gevangen over mogelijke daders van het gewelddadige verzet tegen de Amerikaanse bezetting.

Om die reden ook bezocht Geoffrey Miller, de toenmalige commandant van het Amerikaanse gevangenkamp in Guantánamo Bay op Cuba, in augustus 2003 Bagdad om tips en informatie te geven over zijn succes bij het afdwingen van inlichtingen onder de gevangenen op Cuba.

Volgens brigade-generaal Janis Karpinski, de inmiddels overgeplaatste commandant van de Amerikaanse detentiekampen in Irak, zou Miller haar hebben gezegd de kampen in Irak te willen `Gitmo-teren'. Gitmo is de militaire codenaam voor de basis Guantánamo Bay.

Miller, die sinds kort de verantwoordelijkheid heeft over Abu Ghraib, werd bij uitstek gezien als een specialist in het `kneden' van gevangenen om informatie te vergaren. Dat uitgerekend Miller nu de orde in Abu Ghraib moet herstellen is opmerkelijk, omdat Guantánamo Bay met toestemming van het Witte Huis buiten het internationaal recht opereert. Er bestaat geen controle op hetgeen daar gebeurt.

Een verklaring zoals die van soldaat Harman lijkt het vermoeden te bevestigen dat de verantwoordelijken voor de mishandeling onder gevangenen in Irak mogelijk ook hogerop zijn te vinden. ,,De mensen die hen [de Iraakse gevangenen] binnenbrachten, bepaalden of er `vriendelijk' moest worden gedaan'', zegt Harman in The Post. ,,Als de gevangene meewerkte, dan mocht hij zijn overall en matras behouden en mocht hij roken of zelfs om warm eten vragen. Maar als de gevangene niet gaf waar ze om vroegen, dan werd alles afgenomen. Totdat [de militaire inlichtingendienst] anders besloot. Slaap, voedsel, kleren, een matras en sigaretten waren privileges waarin werd voorzien in ruil voor informatie.''

Harman laat er geen twijfel over bestaan dat zij handelde in opdracht van haar meerderen. Ook bevestigt zij de lezing van militair onderzoeker Antonio Taguba, die in een belastend rapport over de omstandigheden in de Abu Ghraib-gevangenis meldt dat de militaire gevangenbewaarders daar ,,slecht voorbereid en ongetraind waren om I/R te verrichten''.

I/R staat voor internment en resettlement, of opsluiting en herplaatsing. ,,De aanvullende opleiding die wij kregen was ondersteunende gevechtstraining'', schrijft Harman in één van haar emails. Van de Geneefse Conventies over de behandeling van gevangenen had zij nog nooit gehoord. ,,De eerste keer dat ik erover las, was twee maanden nadat ik was aangeklaagd. Ik heb het hele ding gelezen en alles aangestreept waar de gevagenis niet aan voldeed. Dat was veel.''

De 26-jarige Harman, reservist bij de militaire politie en in het dagelijks leven manager van een pizza-restaurant in Fairfax in Maryland, is door het leger aangewezen als de fotograaf van de beelden waarop naakte Iraakse gevangenen als een piramide zijn opgestapeld of waarop een naakte gevangene wordt gedwongen te masturberen. Voorts is haar ten laste gelegd dat zij het woord `verkrachter' op het been van een van de gevangene heeft geschreven en electriciteitskabel heeft verbonden aan de handen van een gemaskerde gevangene die boven op een kist werd geplaats. Van haar zou de gevangene te horen hebben gekregen dat hij zou worden geëlektrokuteerd wanneer hij van die kist af zou vallen.

Familieleden en vrienden van Harman, maar ook van de andere aangeklaagde reservisten van de 372ste eenheid betrokken bij het schandaal, hebben stuk voor stuk gezegd dat de militairen nu de schuld krijgen van een beleid dat door anderen is verzonnen. Dat is ook de mening van de voormalige chef van het Amerikaanse gevangeniswezen in Irak, Karpinski.

De moeder van Harman, Robin, beweert zelfs dat haar dochter juist wereldkundig wilde maken wat er allemaal voor vreselijks gebeurde in Abu Ghraib. Vrijwel meteen nadat zij in oktober in Bagdad was arriveerd, zou Harman foto's hebben genomen om bewijzen te verzamelen van de misstanden in Abu Ghraib. Haar moeder zou haar hebben gevraagd dat niet te doen. ,,Ik heb haar gezegd de foto's mee te nemen naar huis, ze daar te verstoppen en zich er verder niet mee bezig houden.'' Het waren precies die belastende foto's die na een onderzoek van het leger op 16 januari uit de computerbestanden van Harman werden gevist.

Robin Harman noemt haar dochter net als de familieleden van andere aangeklaagde reservisten een ,,zondebok''. ,,Ze schuiven de schuld door naar anderen en schrijven het allemaal aan de kleintjes toe'', zegt moeder Harman in The Post. ,,Dat is wat mij zo boos maakt.''

In zijn militaire rapport van begin dit jaar schrijft Taguba ook dat het Harmans ,,taak [was] om gevangenen wakker te houden.'' Dat er ook andere factoren zijn geweest die aan het mogelijk sadisme van de aangeklaagde gevangenbewaarders ten grondslag liggen, noemt Taguba vanzelfsprekend. ,,Psychologische factoren, zoals cultuurverschillen, de levensomstandigheden van de militairen, de daadwerkelijke aanwezigheid van levensbedreigend gevaar over een langere tijdsspanne, en het onvermogen van de bevelhebbers om te herkennen onder welke druk in Abu Ghraib werd geopereerd'', hebben alle bijgedragen tot de mishandeling en misbruik, aldus Taguba.

Daarbij zouden de gevangenenbewaarders gedurende langere tijd en, met het toenemend aantal aanslagen op Amerikaanse belangen, met grotere regelmaat te verstaan hebben gekregen zo snel mogelijk inlichtingen te krijgen.

Na de zomer van 2003 wezen steeds meer militaire commandanten in Irak erop dat de aanhoudende aanslagen op Amerikaanse militairen alleen aangepakt zouden kunnen worden met behulp van inlichtingenwerk en informatie verkregen van Iraakse gevangenen. Het was daarom ook een uitdrukkelijke aanbeveling van Miller geweest om de gevangenenbewaarders te betrekken bij het ,,succesvol `uitbuiten' van de gedetineerden''.

Miller zei zaterdag echter dat hij nooit heeft geadviseerd dat de militaire politie actief betrokken zou raken bij de ondervraging van gevangenen. De wens om, zoals Miller het in augustus omschreef, ,,de condities te creëren voor ondervraging'' door functionarissen van de militaire inlichtingendienst, is mogelijk door sommige reservisten uitgelegd als een vrijbrief voor mishandeling.