De ambassadeur van Friesland

Coach Foppe de Haan nam gisteren afscheid van Heerenveen met een prijs: door de 1-0 zege op AZ in zijn laatste thuisduel is de club zeker van Europees voetbal. De `ambassadeur van Friesland' werd tevens geridderd.

Toen coach Foppe de Haan (60) medio jaren `80 aan de slag ging bij sc Heerenveen was de voetbalclub nog het `lelijke eendje' van de eerste divisie. Zelf was de CIOS-docent een nog onbekende trainer. Na negentien dienstjaren bij de club die inmiddels is uitgegroeid tot de `trots van het noorden' laat De Haan, de langst zittende coach in het betaalde voetbal, bij zijn afscheid een stabiele eredivisiesubtopper achter. De nuchtere Fries, die wars is van sterallures en altijd `gewoon' is blijven doen, nam gisteren in het Abe Lenstra-stadion afscheid met een prijs: door de 1-0 winst op AZ verzekerde Heerenveen zich definitief van Europees voetbal.

Met de hem kenmerkende bescheidenheid had De Haan voorafgaand aan zijn afscheidswedstrijd te kennen gegeven dat hij niet te veel poespas wilde. Tevergeefs. ,,Je kunt er niet tussenuit knijpen'', hield staatssecretaris Ross-Van Dorp van Sport de zichtbaar geëmotioneerde coach voor tijdens de feestelijkheden. De staatssecretaris roemde het aandeel van De Haan in de opbouw van Heerenveen, van een kleine provincieclub tot een subtopper met landelijke uitstraling. Wegens zijn betekenis voor het Nederlandse voetbal kreeg de `ambassadeur van Friesland' een koninklijk lintje opgespeld, waarna de kersverse Ridder in de Orde van Oranje-Nassau met een plastic zwaard een ereronde maakte op de ruggen van zijn spelers.

Het mooiste compliment kreeg De Haan, die in de jaren '90 twee bekerfinales verloor en Heerenveen in 2000 de Champions League inloodste, misschien wel van oud-perschef Jan van Sytzama. ,,We hadden al `ús Abe'. Ik dacht dat we nu `ús Foppe' hadden'', besloot Van Sytzama de bij de middencirkel belegde persconferentie. Op de tribunes, die witgekleurd waren door de afscheidsshirts en -sjaals met de opdruk `Foppe bedankt', reageerde het publiek instemmend op het bijzetten van de scheidend coach in de eregalerij van Heerenveen, waar de Friese voetbaltrots Abe Lenstra op eenzame hoogte staat.

Met een biertje in de hand zag aanvoerder Gerald Sibon, die gisteren het bevrijdende doelpunt maakte, vanaf de zijlijn hoe zijn coach werd gehuldigd. ,,Mooi dat het vandaag gebeurt'', doelde Sibon op het veiligstellen van Europees voetbal op de dag van `Foppe's feestje'. ,,Het is een eerlijke, rationele man. Hij is altijd duidelijk. Een prima man om mee te werken. Hij is bezeten van voetbal en enorm betrokken bij de club. Hij legt zijn ziel en zaligheid erin. Hij gaat goed met de spelers om. Je kunt altijd met hem praten en hij is niet eigenwijs. Je hebt ook trainers die zeggen `My way of the highway'. Zo is hij niet'', complimenteerde Sibon zijn trainer.

De Haan, die zijn spelers voorhoudt dat er gevoetbald wordt voor het publiek en onder wiens bewind Heerenveen is overgeschakeld van opportunistisch werkvoetbal in de jaren '80 naar aanvallend en verzorgd voetbal, is in Friesland tot een volksheld uitgegroeid. Spandoeken met teksten als `Fryslân Foppe' of `Jirnsum groet `Sir' Foppe' getuigden gisteren van de mateloze populariteit van `woudfries' De Haan, die als zoon van een wagenmaker opgroeide in een arm arbeidersgezin in Lippenhuizen in het Friese woudengebied. Zelfs de Friestalige band De Kast was voor het afscheidsfeest herenigd en speelde `In nije dei foar Foppe' (een nieuwe dag voor Foppe).

Een van de redenen van De Haans mateloze populariteit bij de aanhang is het feit dat de coach, die door zijn succes bij Heerenveen inmiddels een bekende Nederlander is, zijn eenvoudige afkomst nooit heeft vergeten en `gewoon' is blijven doen. Wat hem betreft is de kantinejuffrouw of onderhoudsmedewerker net zo belangrijk als een sterspeler in het eerste elftal. Volgens voorzitter Jaap Jongendijk van de supportersclub staat bij De Haan ,,niemand bovenaan''. ,,Bij ons zijn twee spelers verplicht om na de wedstrijd naar het supportershome te komen. Als ze eens geen zin hebben, is Foppe niet te beroerd om te zeggen: `Dan kom ik'. Hij heeft samen met Riemer van der Velde van Heerenveen een topclub gemaakt zonder allures'', meent Jongendijk.

Voorzitter Riemer van der Velde, met De Haan het boegbeeld van Heerenveen, beloonde zijn loyale coach met een reis voor twee personen naar Nieuw Zeeland. Van der Velde, die in 1983 aantrad als voorzitter, haalde De Haan in 1985 naar de club. ,,Als manager heeft Foppe een aardige kijk op hoe de poppetjes moeten staan. Als trainer heeft hij de spelers altijd beter gemaakt. Hij heeft ze de laatste acht procent gegeven waardoor spelers de stap naar een hoger niveau konden maken'', zegt Van der Velde over de kwaliteiten van De Haan.

Bij zijn aanstelling als coach kwam de CIOS-docent allerminst in een gespreid bedje terecht, herinnert Van der Velde zich. ,,Voor Foppe was het moeilijk om Van Brussel (De Haans voorganger, red.) te vervangen. Wij waren gewend aan opportunistisch voetbal: de Brusselse kermis. En we hadden te maken met een kleinere portemonnee. We moesten terug naar regiospelers. De kwaliteit voor wat Foppe wilde, was niet aanwezig'', vertelt Van der Velde over het moeizame begin van De Haan als coach in het betaalde voetbal.

Daarbij kwam dat De Haan, die geen ervaring had als voetballer op het hoogste niveau, een aantal vooroordelen moest overwinnen. In het voetbalwereldje werd de CIOS-docent aanvankelijk begroet als `de schoolmeester'. Gert-Jan Verbeek, nu nog trainer van eerstedivisieclub Heracles en opvolger van De Haan bij Heerenveen, speelde destijds in het eerste elftal. ,,Het was voor Foppe een nadeel dat hij geen rijk verleden als voetballer had. Er was veel weerstand van oudere spelers. Foppe was met zijn gevarieerde oefenstof vernieuwend bezig, maar daar zaten de oudere spelers niet op te wachten. Zij zaten aan het eind van hun carrière en vroegen zich af waarom je dingen zou veranderen die al jaren goed gingen'', zegt Verbeek.

Na twee moeizame seizoenen in de eerste divisie verloste Van der Velde De Haan uit zijn lijden. De coach nam afstand van het eerste elftal en nam de jeugd onder zijn hoede. Na een aantal jaren te hebben gewerkt aan de onderbouw van de club, keerde De Haan in het seizoen '92/'93 terug bij de hoofdmacht. Dankzij een goed scouting- en opleidingsapparaat en een dito organisatie werd Heerenveen in de jaren '90 een stabiele subtopper en beleefde de club in het seizoen '00/'01 het sportieve hoogtepunt: spelen in de Champions League, waar de eerste ronde het eindstation was.

De Haan en zijn technische staf, van wie De Haan zijn vroegere CIOS-collega Henk Heising gisteren expliciet bedankte, hadden de club een landelijke uitstraling gegeven en sportclub Heerenveen ,,boven de regio uitgetild'', zoals Van der Velde het uitdrukt. ,,Zijn manier om de club te verkopen is heel sympathiek. Foppe is heel belangrijk geweest. Zijn vertrek is een gemis. Maar niks is voor eeuwig'', realiseert Van der Velde zich. Of hij De Haan, die per 1 juli begint als coach van Jong Oranje maar als adviseur bij Heerenveen betrokken blijft, goed genoeg acht voor een topclub? Van der Velde: ,,Waarom niet? Diverse clubs halen mensen zonder ervaring als trainer. Het gemak waarmee mensen (oud-topvoetballers, red.) worden aangetrokken die op het veld hebben gestaan. Dan neem je meer risico dan met Foppe, gezien zijn ervaring en staat van dienst.''

Verbeek, die De Haan behalve als CIOS-docent ook als speler en als assistent-trainer meemaakte, betwijfelt of De Haan ook bij een topclub zou gedijen zoals in Heerenveen. ,,Misschien als hij Riemer meeneemt'', lacht Verbeek. ,,Door de perfecte organisatie bij Heerenveen kon Foppe zich vrij profileren. Hij kreeg de tijd en ruimte om iets op te bouwen. Bij een topclub heb je minder tijd'', denkt Verbeek.

Oud-schaatscoach Henk Gemser, De Haans collega op het CIOS in Heerenveen, sluit zich daarbij aan. ,,Foppe kreeg de ruimte om te groeien binnen een stabiele organisatie. Hij heeft altijd rugdekking gehad en dat is uniek in het Nederlandse voetbal'', zegt Gemser over de tijd die De Haan was gegund om de vruchten van zijn planmatige aanpak te plukken. ,,Zijn entree als coach was niet gemakkelijk. Men begreep hem niet altijd. Hij is gegroeid bij Heerenveen. Hij is geduldiger geworden, neemt zijn verlies gemakkelijker en straalt daardoor vertrouwen uit.''

Bij Jong Oranje is De Haan volgens Gemser op zijn plaats. ,,Dat gaat hem absoluut lukken. Hij heeft veel ervaring met het werken met jonge mensen'', weet Gemser. Bijkomend voordeel is dat De Haan als coach van Jong Oranje bij Heerenveen actief kan blijven en niet hoeft te verhuizen. Zo blijft de schaats- en zeilliefhebber die woont in Akkrum dichtbij twee voor hem essentiële elementen die in Friesland ruim voorhanden zijn: ruimte en water.