Achttien uur per dag in een hondenhok

Onder het motto `de poort gaat open' openden zaterdag voor het eerst bijna alle gevangenissen, tbs-klinieken en jeugdinrichtingen zich voor publiek.

Bezoeker Peter Wijnveen kijkt door het ijzeren hekwerk naar de lucht boven zich. ,,En dan maar hopen dat er een vogel op je schijt. Dan heb je nog contact met de natuur'', zegt hij. Niemand lacht. Een beetje bedeesd staan de rest van de bezoekers in de luchtruimte. Een kaal kamertje van ongeveer twee bij drie met een zware grijze metalen deur, een betonnen vloer en hoge witte muren. Het plafond is een solide rooster, daarboven een blauwe lucht. In het afvoerputje ligt een shagpeukje. ,,Fuck justitsie'', ,,RIP Jerry Dilloe'', staat er met potlood op de muren gekrast. ,,Hier ben je dan helemaal alleen.'', zegt bewaker Nello Geukes. Het is de plek waar gedetineerden die in een strafcel zitten dagelijks een uur buitenlucht krijgen.

Onder het motto `de poort gaat open' openden zaterdag voor het eerst bijna alle gevangenissen, tbs-klinieken en jeugdinrichtingen in Nederland zich voor publiek. Via internet meldden ruim achtduizend mensen zich aan voor een rondleiding van een uur door een van de instellingen. In het huis van bewaring in Scheveningen kwamen tweehonderd bezoekers. Maar gedetineerden, die daar hun veroordeling afwachten, kregen ze niet te zien. ,,Alleen de gevangenen die een aangepast programma hebben, weten van de open dag'', vertelt bewaker Remco Potter. Een grote ronde man in uniform. Hij heeft een kaal hoofd en een vriendelijk gezicht.

Marco Kagie, een jonge bewaker in een rode trui en een spijkerbroek, werkt normaal op de therapieafdeling van het gevangeniscomplex in Scheveningen. Hij vindt de open dag belangrijk. ,,Ik hoop dat mensen meer begrip krijgen als ze zien hoe het hier werkt. De maatschappij wil steeds harder straffen, terwijl wij hier werken aan het resocialiseren van de gedetineerden. Door bezuinigingen wordt het dagprogramma steeds verder ingekort. Aan het eind van het jaar komen er twee gedetineerden op één cel.'' Dan krijgen de gedetineerden stapelbedden en komt er een tweede televisie op de cel. Marco Kagie vreest niet voor zijn veiligheid, maar meer voor het resocialisatieproces. ,,De cultuur van buiten gaat dan ook binnen de gevangenis heersen. Dan geldt weer het recht van de sterkste terwijl wij dat juist proberen te doorbreken. Wij willen dat gedetineerden met elkaar praten en hun problemen oplossen.''

Nello Geukes, Remco Potter en Marco Kagie verzorgen tien rondleidingen door het huis van bewaring. Tussendoor hebben ze even tijd voor een pauze. ,,Jongens, we nemen even een broodje kaas en dan gaan we weer. We hebben zeven minuten'', zegt Nello Geukes gedreven terwijl hij op zijn zilverkleurige horloge kijkt. In een van de zalen zitten vier collega's aan een ovalen tafel. In het midden staat een aluminium schaal met kadetjes ham en kaas. Bekertjes melk en bananen er naast. Net als in de rest van het complex hangt hier een `ziekenhuislucht'. Terwijl de drie bewakers de broodjes zo snel mogelijk proberen weg te kauwen, nemen hun collega's elkaar voortdurend in de maling. ,,De saamhorigheid is hier groot'', legt collega Huig van Duin uit. ,,Je moet hier wel, want je bent van elkaar afhankelijk. Je hebt één alarm en als je daar op drukt dan moet je er zeker van zijn dat 54 collega's klaar staan om je te helpen. Nou, 27 dan'', nuanceert hij. Als de anderen protesteren zegt zij lachend: ,,Goed, het zijn er zeker tien!''

De unitdirecteur, Dirk Stubbe, zit ook aan tafel. Tegenover de anderen benadrukt hij de bedoeling van de open dag. ,,Kijk, we moeten af van de verjaardagsgesprekken waarin de gevangenis wordt afgeschilderd als een hotel. We willen dat de gewone man inziet dat het Huis van Bewaring niet te luxe is.''

Maar dit lukt niet altijd. Halverwege de volgende rondleiding komt het tot een directe confrontatie tussen Nello Geukes en een bezoeker. ,,Het lijkt anders toch wel een hotel'', daagt belangstellende Piet van der Werf hem uit. Zijn ogen glinsteren achter het donkere montuur van zijn bril. Bewaker Nello reageert fel. ,,Kijk, tijdens de rondleiding zijn we aardig, maar we kunnen ook ontzettende klootzakken zijn. Dan zijn het voor jou zo twintig anderen en dan kun je het mooi vergeten. Dan doen we niets voor je.'' Zijn gezicht is rood, maar zijn stem rustig en duidelijk. ,,Ze zitten hier wel achttien uur per dag op dat `hondenhok'. Want dat is het. Ja, ze hebben wel een tv met negen kanalen. Maar dan nog! Je wordt stapelgek'', bijt hij de bezoeker toe. ,,Denk daar maar eens over na!'' De groep is onder de indruk. ,,Hij moet sporten, hij moet iets kwijt'', grinnikt een vrouw als de groep weer in beweging komt. Eerder die rondleiding hoorde ze in de fitnesszaal dat gedetineerden één uur per week mogen trainen om hun agressie kwijt te raken.

Na een tweede discussie over het nut van gevangenissen en het zien van de kale luchtruimte aan het eind van de rondleiding heeft Piet van der Werf toch een ander idee gekregen. ,,Ik ben wel onder de indruk van het gevoel hierbinnen. Je voelt de spanningen die hier zitten. Maar het valt niet tegen. Het is minder hard dan ik had verwacht'', zegt hij. ,,Het is echt een andere wereld'', concludeert hij. ,,Een nare wereld'', verbetert Nello Geukes hem.

    • Marije van Dalen