Volledig modern

Hendrik Spiering breekt in Volledig modern (W&O, 1 mei) zijn hoofd over het ontstaan van het zoogdier mens als symboliserend wezen. Waarom, wanneer en hoe symboliseren wij mensen?

In mij ogen is het vertoog beperkt. Wat rechtvaardigt het onderscheid tussen het maken van gereedschap-gebruiksvoorwerpen en maken van symbolische voorwerpen? In 1979 vond ik in een zandafgraving in het Reichswald bij Nijmegen een donkerbruine stenen vuistbijl. De ouderdom ervan werd, mede op basis van toen over Nederland regerende ijstijden, vastgesteld op circa 60.000 jaar. Op het moment van de vondst overvielen mij als antropologiestudent enkele dringende overwegingen. Als zoon van een smid met veel ervaring in ambachtelijk handwerk werd ik zeer emotioneel toen ik de vuistbijl uit de verticale zandwand trok. Onmiddellijk wist wist ik dat het stenen voorwerp door mensen was bewerkt en het zeer oud was. Ik nam nam de bijl in mijn hand zoals hij ooit gebruikt was en voelde de slagbeweging. En dacht: `..iemand maakte dit gereedschap, heel lang geleden, en hield net als ik nu in zijn zijn handen.... Uit een `lichamelijk intuïtief weten' kwam het beeld van een ongebroken continuïteit tussen de maker van deze vuistbijl en mijn vader. Die maakte als meestersmid zijn eigen gereedschap. Die ervaring en dat beeld zijn voor mij startpunt van een tot op heden durende zoektocht naar actualisering van belangrijke referentiepunten in de exodus van de mens uit het dierenrijk. (zie www.ctt.nl)

De ervaring van het maken van ambachtelijke producten levert iets fundamenteel menselijks op. De grens tussen functionele en symbolische gebruiksvoorwerpen blijkt helemaal niet scherp. Mijn vader, en waarschijnlijk ook de vuistbijlmaker, maakte dat onderscheid niet. De smeedtangen die hij als examenproef maakte om meestersmid te kunnen worden en die hij zijn hele leven bleef gebruiken waren niet alleen onmisbare gebruiksvoorwerpen. Het waren voor hem, en ook voor ons in zijn omgeving, sterk symbolisch geladen voorwerpen.

De chronologische indeling in de tijdstabel in het artikel van Spiering is daarom te beperkt. Het oudste gereedschap is 2,5 miljoen jaar oud.