Verlichtingsfilosoof gaat niet zo ver als Offermans stelt 1

Cyrille Offermans neemt in Opinie & Debat van 1 mei stelling tegen conservatieve intellectuelen die claimen dat ze de waarden van de Verlichting belichamen, en die het verlichte westen superieur achten aan de achterlijke islam. Naar zijn mening stonden verlichtingsfilosofen juist zeer tolerant tegenover andere culturen.

Echter, het voorbeeld dat hij aanhaalt, Montesquieus roman `Perzische brieven' uit 1721, is een bewijs van het tegendeel. Immers, de hoofdpersoon Ushek, harembezitter uit Isfahan, besluit na een verblijf van zeven jaar in Frankrijk tot een veroordeling van de polygamie en zweert zijn islamitische gewoonte af. Offermans zou een zaak hebben, als Montesquieu besloten had tot een Franse hoofdpersoon Pierre, die na zeven jaar verblijf in Isfahan tot de conclusie komt dat de islam gelijkwaardig is aan het westen, besluit vier vrouwen te nemen en met hen terug te keren naar Frankrijk. Zover gaat echter geen enkele verlichtingsfilosoof.

Welwillende belangstelling voor andere culturen, ja. Bewondering zelfs. Meer niet. Hun uitgangspunt was de eigen cultuur. Zelfs bij een kenner van oosterse culturen als Schopenhauer kwam het niet op om boeddhisme of hindoeïsme te propageren als remedie voor westerse kwalen, laat staan bij Kant of Diderot. Spinoza houdt een pleidooi voor een radicale scheiding tussen kerk en staat, een fictie in de islamitisch-Arabische wereld.

Offermans kan ik aanraden om nu en dan naar de Nederlandse Moslimomroep te luisteren. Interessante thema's worden daar behandeld. Zoals: mag een moslim naar muziek luisteren? Antwoord: een geclausuleerd ja, want muziek moet de geloofsbeleving bevorderen, maar er zijn nog felle discussies gaande over de toelaatbaarheid tussen de gezaghebbende godgeleerden in Egypte en Saoedi-Arabië.

Offermans' pleidooi houdt in dat dit soort thema's op de agenda van het intellectuele debat in dit land komen te staan.