Uitroeien die beesten!

Luid en eensgezind klonk enkele maanden geleden de verontwaardiging in de pers, toen het openbaar ministerie een onderzoek instelde naar een Nederlandse militair die een Iraakse plunderaar in zijn rug geschoten zou hebben – zeg, we waren daar wel met een oorlog bezig! De walging jegens die perfide Hollandse kortzichtigheid kende geen grenzen; typisch die hopeloos zelfgenoegzame linksige politiek correcte verdwazing van mannen die nooit iets met de grote boze wereld te maken hadden gehad, die kennelijk dachten dat je onze enige echte oorlog sinds decennia met een stel scouts en paar klaarover-borden tot een goed einde kon brengen. God bewaar ons! Dit was oorlog, geen picknick!

Je vraagt je af wat diezelfde stemmen nu zeggen bij het zien van de Amerikaanse en Britse foto's van Iraakse gevangenen die door militairen van de coalitie waar ons land deel van uitmaakt, vernederd en gemarteld worden. Misschien hetzelfde; ik zag vorige week al de eerste ervaringsdeskundigen op televisie die verklaarden dat zoiets in deze omstandigheden niet meer dan normaal was; niet goed te praten natuurlijk, maar dit kreeg je wanneer je soldaten wijsmaakte dat ze een superieure beschaving vertegenwoordigden en ze een land liet bezetten waarin ze ieder moment opgeblazen konden worden door de mensen die ze gedacht hadden te bevrijden.

Een logische verklaring, lijkt me. Slecht onderwezen jongens en meisjes, hun hoofden vol van retoriek over onvergankelijke Amerikaanse waarden, die nu bliksemsnel naar de naar vrijheid smachtende Iraakse bevolking worden gebracht – en dan de werkelijkheid: angst, wantrouwen, dood en verderf. Voeg daar de verwrongen seksuele driften aan toe die in iedere soldatengemeenschap een uitlaatklep zijn voor frustratie, en de foto's zijn verklaard. Het gedrag van de Britten en Amerikanen is helemaal niet onmenselijk – het is typisch menselijk. Je kon er op wachten.

We zullen het de komende weken nog vele malen horen, zoals je ook de smalende verdedigers van de oorlog kon voorspellen die roepen dat het in de martelkamers van Saddam nog veel erger toeging; die blote gestapelde Irakezen zijn een stuk beter af! Bovendien – de Chinese strafkampen, Russische gevangenissen, en nog maar gezwegen van Afrika – martelen en vernederen is van alle tijden, martelen is menselijk.

Je ziet het steeds weer, die eigenaardige wisseling van argumentatie, het switchen van het verkondigen van hooggestemde principes naar het verdedigen van de ontluisterende werkelijkheid door een beroep op de ervaring. Eerst wordt het ideaal verdedigd tegen het cynisme van pragmatische betweters, vervolgens, als dat ideaal hopeloos bezoedeld blijkt, wordt de mens zoals hij nu eenmaal is aangeroepen.

Maar de bezetting van Irak is altijd verdedigd met de glanzende retoriek van de hoogste idealen. Zeker toen de reële dreiging van massavernietigingswapens als een propagandistische leugen was ontmaskerd, moesten de voorstanders van de invasie zich vastklampen aan grote woorden. ,,Een adembenemend experiment'', durfde schrijfster Carl Friedman het Iraakse debacle nog onlangs te noemen – een beangstigend holle frase, waarin het gevaarlijke ontzag doorklinkt van de dwepers met al die adembenemende experimenten die de twintigste eeuw tot een hel hebben gemaakt. Haar Iraakse experiment staat of valt met de morele superioriteit van de bezetters.

Daarom zijn die foto's, en alle misstanden en martelingen die nog niet zijn ontdekt, fataal voor de coalitie. Ze zijn een streep door de rekening van de westerse verlichtingsidealen die vooraf nadrukkelijk tot inzet zijn gemaakt van dat adembenemende experiment.

En zo zijn we na een ongekend bloederige eeuw weer terug bij Conrads Mr. Kurtz – de idealistische handelsagent in ivoor uit Heart of Darkness (1899), die in het hart van donker Afrika vervalt tot beestachtigheid. Kurtz heeft naast zijn handelsmissie ook nog een beschavingsmissie – voor een Genootschap ter Onderdrukking van Barbaarse Praktijken schrijft hij een hooggestemd rapport over de taak die de westerse mens in het onbeschaafde Afrika wacht. Marlow, de verteller die de ontspoorde Kurtz moet zien te vinden, is onder de indruk van het rapport, met zijn stralende retorische zinnen en diep geloof in de idealen van de beschaving. Maar het rapport kent weinig praktische aanbevelingen, zo moet ook Marlow toegeven, of het moet het door Kurtz later haastig gekrabbelde zinnetje onderaan het rapport zijn: ,,Exterminate all the brutes!''

Uitroeien die beesten. Niet de misstanden en misdaden in de Iraakse gevangenissen die nu door digitale foto's aan het licht komen, wekken verbazing en ontzetting, maar de naïeve eigenwaan die ook ons land tot een onmogelijk avontuur heeft verleid. Liever nog realistische machiavellistische machtspolitiek die ongegeneerd over lijken gaat, liever nog de cynische begeerte naar andermans olievoorraden, dan die ideologische verdwazing die koketteert met morele hoogstaandheid.

De foto's uit de Abu Ghraib-gevangenis betekenen dat de oorlog in Irak nu pas echt verloren is, omdat ze voorgoed een einde maken aan Friedmans dwaze experiment. De verantwoordelijke Amerikaanse minister Rumsfeld piepte nog dat er niets aan de hand was, aangezien de misstanden direct aan het licht waren gebracht en president Bush bood na aandringen alsnog zijn verontschuldigingen aan – tevergeefs. Het kwaad is al geschied: de Iraakse bezetting heeft geen ordelijke of zelfs maar aarzelende democratie voortgebracht, ze heeft chaos en anarchie en agressief fundamentalisme ontketend, wat door genuanceerde tegenstanders van tevoren is voorspeld.

En Nederland? In Nederland is tot nu toe vooral gediscussieerd over de veiligheid van onze soldaten, maar dat is niet het punt. Het gaat om de legitimatie van de risico's. De Nederlandse regering heeft deelgenomen aan een bezettingsmacht die op oneigenlijke gronden een oorlog is begonnen (de dreiging van massavernietigingswapens) en die nu ook zijn morele krediet heeft verspeeld. Het praktische nut van soldaten ter plekke is geen argument wanneer er Nederlandse doden vallen; het offeren van levens met dubieuze argumenten is niet gelegitimeerd.

Óf de Nederlandse troepen gaan opereren onder een mandaat van de Verenigde Naties, óf Nederland trekt zijn troepen terug.