Tot de eenzaamheid ons scheidt

Trouw nooit in gemeenschap van vrienden, schrijft Dido Michielsen. Na de scheiding –als wrok en eenzaamheid op de loer liggen – is een eigen sociaal vangnet hard nodig.

Toen Job zijn vrouw in de armen van een goede vriend aantrof, wilde hij de man het liefst meteen op z'n gezicht slaan. Maar hij besefte dat er boven drie kleine kinderen in bad zaten en besloot hun de ellende te besparen. Met zijn huwelijk ging het daarna bergafwaarts: zijn vrouw weigerde de relatie op te geven en sprak dagenlang niet meer tegen hem. Na een half jaar besloot hij weg te gaan, tijdelijk, om wat ruimte te scheppen.

Drie maanden later ontving hij een brief van haar advocaat: ze wilde scheiden. Dat was het moment waarop Job pas echt kennis maakte met de verpletterende eenzaamheid die volgt als een huwelijk wordt opgebroken: ,,Het kleed werd helemaal onder me weggetrokken, ik was alles kwijt''.

Wie gelooft dat er na de scheiding een nieuw bestaan aanbreekt (al dan niet uit vrije wil), heeft het mis: na de echtelijke hel volgt eerst nog het dal van na de scheiding. Volgens het onderzoek waarop de gezondheidspsychologe Lissy Terhell eind januari promoveerde, dreigt voor eenderde van de gescheiden partners zelfs langdurig verlies van sociale contacten.

Ook Job (48) ondervond dat lang alleen zijn vóór je huwelijk, niets voorstelt vergeleken bij het desolate gevoel dat na een scheiding toeslaat. ,,Van een gekwetst ego had ik lang niet zoveel last als van de eenzaamheid'', vertelt hij vijf jaar na zijn scheiding. ,,Ik heb driekwart jaar nauwelijks geslapen. Ik was bezig een eigen bedrijf op te zetten. Dat lukte gewoon niet. Ik was helemaal kapot. Ik voelde me als een oude man.''

Zijn ex woont tegenwoordig samen met haar minnaar, die elke vrijdag, als hij zijn kinderen komt ophalen, de deur van Jobs' oude huis voor hem opendoet. ,,Het went'', vindt hij inmiddels. ,,Van onze gemeenschappelijk opgebouwde vriendenkring heb ik niets meer gehoord, mijn sociale leven ligt nog steeds op z'n gat. Ik ben weer met een bedrijf bezig en de vrienden die ik nog heb, wil ik niet te veel lastig vallen met zielige verhalen. Het schijnt vijf jaar te duren voordat je klaar bent voor een nieuw leven. Ik moet helaas zeggen dat dat vrij exact overeen komt met de werkelijkheid.''

Hoewel hij heeft geaccepteerd dat hij als weekendvader het dagelijkse emotionele contact met zijn kinderen kwijt is, beschouwt hij de afgelopen jaren niet helemaal als verloren: ,,In een relatie leef je in een veilige wereld. Voor mij was het belangrijk om te ontdekken dat ik heel goed alleen kan zijn. Die wetenschap vind ik een zeer prettig uitgangspunt voor de rest van mijn leven, juist als ik weer een nieuwe relatie krijg.''

KIDNAPPING

,,I can't wait to show you the stars of Africa'', was een van de eerste dingen die Corines (ex)-man tegen haar zei. Tijdens hun zeven jaar durend huwelijk verhuisden ze vanwege zijn werk in ieder geval naar drie continenten (niet naar Afrika) en kregen ze samen drie zoons. Toen ze de eerste keer bij hem wegliep, was hun jongste pas twee maanden. Ze reed vanuit Londen in de auto met haar kinderen naar Den Haag, waar haar man, die het eerste vliegtuig naar Nederland had genomen, hen al op de stoep van haar ouders stond op te wachten. Een jaar en vele ruzies later stemde hij er eindelijk in toe dat ze met de kinderen naar Nederland ging (zonder zijn medewerking zou ze vervolgd kunnen worden voor kidnapping) en betrok ze een huurhuis in Leiden.

Ze had hier achttien jaar niet gewoond en moest helemaal opnieuw beginnen. ,,Die eerste periode was ik alleen maar aan het overleven'', vertelt ze. ,,Van uur tot uur, van dag tot dag. Ik liet geen enkel gevoel toe.'' Toch was Corine (43) vooral opgelucht dat ze ontsnapt was aan haar huwelijk. En toen ze na zeven maanden een eigen huis kocht, voelde ze zelfs enige blijdschap: ,,Het was zo gemengd allemaal. Het inrichten van het huis was heerlijk, ik kon precies doen wat ik zelf wilde. Maar daar lag ik dan 's avonds alleen met m'n kindjes in dat huis.'' De dag dat de scheidingspapieren op de mat vielen, drong het voor het eerst echt tot haar door dat ze er alleen voorstond. Huilend belde ze één van haar beste vriendinnen op, die reageerde met een gehaast: ,,Ik bel je zo terug ja, ik moet nu gaan sporten''.

Moeilijk vindt ze nog altijd de tien-minutengesprekken met de juf op school: ,,De eerste keer dat ik daar in m'n uppie zat, zei dat mens: `we denken dat uw kind depressief is'. Daarna reed ik naar huis en wist dat ik het niet met hun vader kon bespreken omdat die tegenwoordig in Australië woont. Die constante zorg voor de kinderen in je eentje is het zwaarst. Daar werd ik in het begin ook letterlijk heel moe van.''

Afgelopen augustus, drie jaar na de scheiding, kwam ze pas aan haar eigen verdriet toe. ,,De eerste jaren vond ik het verschrikkelijk voor mijn ex en voor mijn kinderen. Maar opeens besefte ik dat ik toch aan het kortste eind trek. Ik zorg voor de kinderen, ik moet het huishouden draaiende houden en ik heb een drukke baan. Er is eigenlijk nooit tijd voor mijn eigen emoties. Echt doorzakken in het weekend zit er ook niet in, want ik moet de volgende ochtend weer langs het voetbalveld staan. Alleen tijdens de vakanties gaan ze naar hun vader toe, dat zijn de enige dagen dat ik die verantwoordelijkheid van me af laat vallen.''

Het nieuwe leven is nog steeds niet echt begonnen, maar de voortekenen zijn hoopvol: ,,Ik heb ontzettend veel warmte ondervonden van mensen die ik na mijn scheiding heb leren kennen. En sinds een tijdje kijk ik weer naar andere mannen. Maar niet voor iets ingewikkelds. Ik heb op dit moment nog niet zo heel veel te geven, maar dat komt allemaal nog wel''.

WEEKENDVADER

Misschien dat Bert, een freelance illustrator van 46, dé succesformule voor het leven na de scheiding heeft gevonden. Hij verliet zijn gezin op z'n veertigste, in goed overleg weliswaar, maar na een veel te lange, slepende periode van ellende. Met een plastic tas vol kleren en twee handdoeken belandde hij op een etage in Amsterdam: ,,Mijn schrikbeeld van een weekendvader worden, werd realiteit. Ik zag mijn kinderen niet meer dagelijks, maar moest naar ze toe, terwijl ik altijd voor ze heb gezorgd. Ik vond het ondraaglijk.''

Aan die ellende kwam abrupt een einde toen hij een huis kocht op drie minuten loopafstand van zijn gezin. Opeens ging het dagelijkse leven weer gewoon door, maar dan verdeeld over twee huizen. Zijn ex en hij vonden binnen een half jaar een nieuwe partner en de kinderen, toen elf en dertien, waren meestal vrolijk en blij. Met twee hypotheken is deze constructie weliswaar gebaseerd op een financieel kaartenhuis, maar daar maakt Bert zich geen zorgen over: ,,Dit gaat verder dan een co-ouderschap en het werkt. Alle keuzes die je maakt moeten ten dienste staan van je kinderen. Nieuwe partners komen dus een beetje op het tweede plan, het spreekt voor ons vanzelf dat we voorlopig niet opnieuw gaan samenwonen. Maar het belangrijkste is dat er tussen mijn ex en mij geen rancune bestaat. Misschien is dat wel een voorwaarde om de opbouw van een nieuw leven zo soepel mogelijk te laten verlopen: dat je nooit echt heel veel van elkaar hebt gehouden, of dat in ieder geval al heel lang niet meer doet.''

Sans rancune tegenover je ex-partner staan is in ieder geval een voorwaarde om na de scheiding een nieuw leven op te kunnen bouwen. Zowel bij het gevecht tegen de eenzaamheid als het overkomen van eventuele rancune zijn vrienden en familie onmisbaar. Promovenda Lissy Terhell concludeert dat vooral de mensen die niet gehinderd worden door woede of wrok, ruimte hebben voor sociale contacten. Een sociaal netwerk heeft na de scheiding dus diverse voordelen. ,,Het biedt emotionele steun, voorkomt dat je hele weekenden in je eentje doorbrengt en geeft je de kans om even je huis te ontsnappen en met andere volwassenen te praten'', aldus Terhell, ,,Daarnaast is er natuurlijk de praktische kant omdat er mensen zijn die op de kinderen kunnen passen.''

Gescheiden vrouwen (met kinderen) vinden dit sociale vangnet vaak bij hun familie en vrienden van voor de scheiding, terwijl mannen doorgaans na hun scheiding nieuwe contacten leggen. Frappant is dat uit Terhells onderzoek bleek dat mannen vlak na de echtelijke breuk heel goed in staat zijn hun netwerk uit te breiden. Veel van hen hertrouwden, waarna hun nieuwe partner de contacten vervolgens weer leek te vervangen. Vrouwen zijn eerder geneigd zich aanvankelijk terug te trekken, om vervolgens vanaf de vertrouwde basis van oude vrienden en familie het sociale leven weer in te stappen. Het belangrijkste advies om de eenzaamheid na de scheiding te verlichten, is echter gericht tot mannen en vrouwen die nog steeds in voor- of tegenspoed samenleven. ,,Zorg ervoor dat je niet alleen gemeenschappelijke vrienden hebt'', zegt Terhell, ,,Investeer tijdens je huwelijk ook in eigen contacten.''

    • Dido Michielsen