`Niet bang voor grote namen'

Theaterauteur Gustav Ernst maakte een bewerking van `Lysistrata', het klassieke stuk van Aristophanes over een seksstaking in het oude Griekenland.

,,Wat kunnen vrouwen doen om strijdlustige mannen tot vrede te bewegen?'' vraagt de Weense theaterschrijver Gustav Ernst (1944) zich af. Zijn toneelbewerking Lysistrata beleeft vanavond zijn Nederlandse première in het Amsterdamse Compagnietheater, in de regie van Theu Boermans.

In maart 2003 werd het klassieke stuk van de Griekse schrijver Aristophanes op meer dan duizend plaatsen voorgelezen, uit protest tegen de oorlog in Irak. ,,Aristophanes deed vier eeuwen voor Christus een vernuftige vondst'', zegt Ernst. ,,Mannen mogen pas weer liefde van vrouwen verwachten, wanneer ze zijn opgehouden met dat verderfelijke oorlogje voeren. In gemeenzame bewoording heet het stuk ook wel de `seksstaking', maar dat vind ik te gemakkelijk. Het stuk reikt verder. In mijn versie gaat het om de thematiek van de opstandigheid. Is opstand het geëigende middel om zo'n verstrekkend doel als de grote, eeuwige vrede te bereiken? Soldaten vinden oorlog interessanter dan liefde, maar juist aan die liefde kunnen ze zich niet onttrekken. Dus zijn het ook tragische personages en niet alleen vechtjassen.''

Als plaats van handeling neemt Ernst een fictief hotel in Brussel, waar een conferentie is gewijd aan de tegenstellingen tussen Oost en West. Zijn Lysistrata speelt zich af in de nabije toekomst. Het hotel met uiteenlopende plaatsen – lobby, kamers, keuken, bar, gangen – en tal van personages biedt Ernst en Boermans alle ruimte de verschillende aspecten van de strijd tussen mannen en vrouwen uit te buiten. Ernst: ,,Ik schrijf niet in de traditionele stijl met scènes en een psychologisch verantwoorde opbouw. Ik noem de dramatische gebeurtenissen `posities'. Wat betekent het wanneer je voor of tegen de liefdesstaking bent? Een vrouw die haar man weigert, roept daarmee ook een oordeel over zichzelf af. Misschien gaat hij wel voorgoed bij haar weg. Ik ken buiten het theater geen andere kunstvorm waarin het stellen van vragen tot zo'n fascinerende hoogte gedreven kan worden. Ook in mijn eerdere stukken voor Theu Boermans, zoals Bloedbad, Faust en Duizend rozen herken je het zoeken van de personages naar de juiste keuze in een moreel dilemma.''

Gustav Ernst schrijft bij voorkeur in de nachtelijke uren tussen elf en vijf. Hij heeft jonge kinderen, zijn vrouw werkt overdag. ,,In de nacht ben ik onzichtbaar'', zegt hij. ,,Dan is het stil in huis en hoor ik de dialogen tussen de karakters des te beter heen en weer schieten. Soms gaat het verschrikkelijk snel. Voor mij draait het meer om taal dan om de plot. Taal is zowel de motor van het toneelstuk als het hek eromheen. Je hebt aan de ene kant de vrijheid op te schrijven waardoor je bent geïnspireerd, anderzijds moet je je houden aan de strenge vorm die de thematiek oplegt. In deze Lysistrata stel ik me het lot voor van terugkerende soldaten uit de oorlog. Ze worden uit bed gesmeten door hun vrouwen. In hun vaderland zijn ze vijanden geworden, vreemdelingen die er niets meer hebben te zoeken. Ik toon de gevoeligheden van het soldatenleven.''

In de loop van de jaren heeft Ernst een groot aantal bewerkingen op zijn naam staan: Goethes Faust, Lulu van Wedekind en nu Lysistrata. ,,Ik ben niet bang voor grote namen. Iedere generatie zou eigenlijk een nieuwe Faust of Lulu moeten schrijven. Ik weet zeker dat Goethe en Wedekind niet boos op me zijn. Mijn ingrijpendste verandering heeft te maken met de stijl van betekenisvolle koelheid die ik nastreef, dus geen emotioneel realisme. In de originele Lysistrata kiest Aristophanes de kant van de vrouwen. Zij belichamen de vredeswens en offeren daartoe lichamelijk genot. Seks is een toegestane vorm van oorlog, zou je kunnen zeggen. Doordat vrouwen de mannen met hun staking confronteren, moeten de laatsten het moeilijkste proberen te verwezenlijken, namelijk de synthese tussen oorlog en liefde.''

Lysistrata door Theater Compagnie, Amsterdam. Te zien t/m 5/6. Inl: 020-5204320 of www.theatercompagnie.nl