Liberalisering markt dreigt Gastec te nekken

Het Apeldoornse gastechnologiebedrijf Gastec zit na de liberalisering van de energiemarkt in grote problemen. Gastec moet 58 banen schrappen en wordt door de ondernemingsraad beschuldigd van wanbeleid.

De vergelijking is van oud-commissaris F. Touber. Hij omschrijft het Apeldoornse gastechnologiebedrijf Gastec als ,,een supermarkt met mooie producten''. Probleem is alleen, zo stelt Touber, dat ,,de ramen zijn dichtgeplakt en het bedrijf zich aan een doodlopende weg heeft gevestigd''.

Gastec, dat zich toelegt op onderzoek, advisering en veiligheid van gasapparaten en gasdistributie, verkeert sinds de liberalisering van de energiesector in financiële problemen. De beslissing om zich minder als kenniscentrum maar meer als productiebedrijf te manifesteren, is daar debet aan.

,,De continuïteit van het bedrijf is in gevaar'', stelt interim-directeur J.W. Kradolfer. Hij wil 56 van de 186 volledige banen schrappen, maar stuit op verzet van de ondernemingsraad. Die vindt de maatregel te fors en stelt dat er sprake is geweest van wanbeleid. Via een procedure bij de ondernemingskamer willen de vakbondsleden van Gastec directie en commissarissen tot aftreden dwingen.

Interim-directeur Kradolfer wordt er van beschuldigd dat hij zijn contacten bij zijn vorige opdrachtgever, de vakbond AbvaKabo, misbruikt. Dit, zo zeggen de vakbondsleden, op instigatie van oud-VNO/NCW voorzitter H. Blankert, tot afgelopen week president-commissaris bij Gastec.

De kiem voor de problemen bij Gastec is eind jaren negentig gelegd. Gastec hoefde zich voor de liberalisering van de energiemarkt nauwelijks in te spannen om orders binnen te krijgen. Min of meer vanzelfsprekend verstrekten de energiebedrijven, tevens aandeelhouder van Gastec, collectieve opdrachten.

Door de liberalisering werden de energiebedrijven elkaars concurrenten en viel er veel werk weg. Het personeelsbestand van Gastec slonk met een derde naar ruim 200. In een reactie besloot het bedrijf zich als productiebedrijf te ontwikkelen. Geld (14.8 miljoen euro) dat was verdiend met de verkoop van een bedrijfsonderdeel aan General Electric werd geïnvesteerd in de aankoop van productiebedrijven, zoals Aluheat in Venlo, dat verwarmingsketels maakt, en het Goudse Petrogas, dat gasinstallaties op de markt brengt. Tevens werd er een consultancybedrijf in Amerika gekocht en een vestiging in Duitsland geopend.

Voorzitter P. Peereboom van de OR noemt de beslissing om zich ook op productie toe te leggen ,,een blunder''. Gastec ging de concurrentie aan met bedrijven die het moest controleren, met als resultaat dat de kennistak minder opdrachten kreeg. Interim-directeur Kradolfer legt de oorzaak bij de veranderende marktomstandigheden. ,,Op dat moment was het een goede beslissing.''

Ex-commissaris Touber, die tot 1 mei adviseur was van de directie, vindt het onzinnig de economische recessie de schuld te geven. ,,Dat heeft er helemaal niets mee te maken. Je moet wetenschappelijk geschoold personeel gewoon niet aan apparaten laten sleutelen.''

De nieuwe bedrijfsstrategie heeft Gastec veel geld gekost. Volgens een rapport van het bureau SOBI van P. Lakeman, ingeschakeld door de OR van Gastec, is er door afboekingen en verliezen op de productiebedrijven acht miljoen euro verloren gegaan. Dit bedrag ligt volgens SOBI in werkelijkheid nog hoger omdat er te weinig overheadkosten aan de dochterbedrijven zijn doorberekend. De verliezen bij Gastec, zo stelt Lakeman, zijn hoofdzakelijk veroorzaakt door ,,wanbeleid en waninvesteringen''. Ook is er sprake geweest van het ,,eventueel uit domheid (indirect) spekken van kassen van zakenpartners''.

De OR deelt de mening dat bij de aan- en verkoop van bedrijven bevriende relaties zijn bevoordeeld. Voorzitter Peereboom noemt als voorbeeld de verkoop van het bedrijf Aluheat, waarbij de winst over 2003 grotendeels in het bedrijf is achtergebleven. ,,Dat is geld waar Gastec recht op had.'' Gastec ontkent dat de winst in Aluheat is achtergebleven.

Interim-directeur Kradolfer zegt dat het door SOBI genoemde bedrag van acht miljoen euro ,,uit de lucht is komen vallen''. Het werkelijke bedrag ligt volgens hem lager. Op de kritiek van Lakeman wil hij niet ingaan. ,,Kwalificaties als wanbeleid moeten voor rekening van de president van de ondernemingskamer komen.'' Hij verwijst hiermee naar de enquêteprocedure die de vakbondsleden van Gastec willen aanspannen. De vakbonden AbvaKabo en CNV bestuderen ,,de juridische consequenties''.

Het personeel en Lakeman denken dat Kradolfer op verzoek van president-commissaris H. Blankert zijn contacten bij de AbvaKabo heeft gebruikt om het proces te beïnvloeden. Kradolfer is interim-directeur bij de AbvaKabo geweest. Kradolfer ontkent enige bemoeienis, maar AbvaKabo-bestuurder L. Veldhuizen zegt dat Kradolfer dit tegenover hem bevestigd heeft. ,,Hij heeft Blankert beloofd dat hij contact met de AbvaKabo zou houden. Dat durf ik onder ede te verklaren.'' Veldhuizen wordt binnenkort als bestuurder bij Gastec vervangen.

Kradolfer zegt hoogst ongelukkig te zijn met een procedure bij de ondernemingskamer. ,,Ik heb geen behoefte aan barbertjes die moeten hangen.'' Het voortbestaan van Gastec staat op het spel als het bedrijf zich niet snel omvormt.

Met uitzondering van het jaar 2000 is het operationele resultaat sinds 1997 negatief. In 2003 is er weliswaar minder verlies geleden dan in 2002 (1,5 miljoen euro) maar volgens Kradolfer legt het bedrijf op langere termijn het loodje als de in gang gezette reconstructie niet kan worden voltooid. Aluheat is al verkocht terwijl de verkoop van Petrogas bijna rond is. Daarnaast worden de vestigingen in Duitsland en de VS geliquideerd.

,,Van een holding met internationale activiteiten willen we weer een strak aangestuurd kennisbedrijf worden'', zegt Kradolfer. Daarna volgt waarschijnlijk een samengaan met KIWA en/of KEMA, de evenknieën op het gebied van water en elektriciteit. Eerdere gesprekken zijn wegens de financiële situatie bij Gastec stopgezet.

Bundeling van krachten in één groot Nederlands keurmerkbedrijf wordt door alle partijen noodzakelijk geacht. Kradolfer: ,,We proberen nu te overleven, om binnen afzienbare termijn een uiterst aantrekkelijke fusiepartner te worden''. In de visie van Kradolfer blijven alleen die activiteiten overeind die tussen nu en 2006 bijdragen aan de winst. Bedrijfsonderdeel Technology maakt momenteel verlies.

Gastec is volgens Kradolfer erg goed in het leveren van technologisch hoogwaardige kennis en consultancy, maar constateert dat de markt hier niet altijd op zit te wachten. De ondernemingsraad vindt het dom om te snijden in de kennistak. Gastec kan in haar ogen beter wat doen aan de marketing want ook de raad van commissarissen stelde een jaar geleden al vast dat Gastec ,,faalt in haar commerciële strategie''.

Juist nu na recente explosies en ongevallen met koolmonoxide de veiligheid ter discussie staat en een `APK-keuring' voor gasinstallaties mogelijk verplicht wordt, zou je jezelf moeten profileren als kennisbedrijf, zeggen de OR en ex-commissaris Touber. Daar is de herstructurering juist voor bedoeld, stelt de Gastec-directie.