Klaar met school? Ga op doe goed-vakantie!

Een moderne schoolverlater gaat niet backpacken in Australië, maar vrijwilligerswerk doen in Latijns-Amerika, schrijft Titia Ketelaar. Dat staat ook leuk op je cv.

Midden in de Guatemalteekse stad Antigua, tussen kleurige Maya-indianen, duwen vier blonde, roodverbrande Hollandse meisjes enkele rolstoelen voort. Even verderop lopen weer vier blonde, rode meisjes, deze keer hand-in-hand met Guatemalteekse kinderen. En in een nabijgelegen school leert een blond meisje enkele tienjarigen de eerste woorden Engels.

Ze blijken allemaal in Guatemala te zijn met hetzelfde doel: na hun eindexamen of studie een jaartje ,,iets van de wereld zien''. En daarvoor trekken ze niet langer egoïstisch door Australië, maar doen ze iets goeds. Vrijwilligerswerk in Guatemala bijvoorbeeld.

Pascalle Tiessens (21) uit Groes noemt het ,,je steentje bijdragen''. Ze is klaar met haar opleiding toerisme en werkt nu bij een gratis crèche voor kinderen van alleenstaande, arme ouders in Antigua. ,,De kinderen snakken naar aandacht. Al de eerste dag kwamen ze op me afrennen, gewoon voor een knuffel.''

Het is iets van de laatste jaren, zeggen reisorganisaties die zijn gespecialiseerd in gap year-reizen. Werken als au-pair in de Verenigde Staten of in een hotel in Europa? Dat is `uit'. Het aantal backpackers in Oceanië neemt nauwelijks nog toe. In plaats daarvan kiezen steeds meer eindexamenkandidaten en pas-afgestudeerden voor vrijwilligerswerk. Eerst leren ze vier weken een taal (Spaans), dan werken ze vier weken in kindertehuizen, scholen of ziekenhuizen (vooral meisjes) of natuurparken (jongens). Zo doen ze ervaring en avontuur op, al staan enkele maanden vrijwilligerswerk in het buitenland natuurlijk ook goed op het curriculum vitae.

Spaanse les

Op een zaterdagochtend in Utrecht komt een nieuwe lichting vrijwilligers samen. Bijna veertig meisjes en drie jongens – eenderde van het aantal mensen dat via de organisatie Activity International de komende drie maanden vrijwilligerswerk zal doen – krijgen hun eerste les Spaans, een workshop Werken met kinderen en een college Geschiedenis van Latijns-Amerika.

De dag is bedoeld om de deelnemers, gemiddeld twintig jaar, voor te bereiden op het werk – maar de toekomstige vrijwilligers willen vooral gerustgesteld worden. Veel jongeren gaan voor het eerst ver en alleen op reis. De vraag die het meest wordt gesteld? ,,Word ik wel echt van het vliegveld gehaald?'', zegt coördinator Annet Kalsbeek. Op het prikbord van guatemala.pagina.nl vragen toekomstige reizigers zich vooral af of ze alleen kunnen reizen en of ze makkelijk contact zullen maken met andere vrijwilligers. In Utrecht is de opluchting dan ook groot als blijkt dat meer mensen zonder een woord Spaans te spreken in een kindertehuis in Guatemala gaan werken, of in een adoptiecentrum in Peru of op een school in Ecuador.

Kalsbeek wil voorkomen dat de toekomstige vrijwilligers met verkeerde verwachtingen naar Latijns-Amerika vertrekken. Ze somt daarom alvast op wat hen kan overkomen: diarree, eenzaamheid, een cultuurshock. Ze vertelt dat, als je niemand kan verstaan, een paar Spaanse woorden aangevuld met veel mimiek kunnen helpen. En ze waarschuwt voor ,,Latijns-Amerikaanse gewoontes'': ouders die hun kinderen slaan, schoolklassen waar kinderen aan hun lot worden overgelaten, ziekenhuizen waar aan alles een tekort is. ,,Het is niet altijd even romantisch. Soms wil je voortdurend je handen wassen''.

Luizen en schurft

Iedere periode valt een klein percentage deelnemers uit. Ze schrikken van de urinelucht in de ziekenhuizen, de stank op de vuilnisbelt, de luizen en de schurft bij de kinderen. Of ze ontdekken hun vrijheid en de Guatemalteekse jongens in Ricki's Bar, hét café in Antigua.

Vrijwilligerswerk in Guatemala is niet te vergelijken met vrijwilligerswerk in Nederland. In het ziekenhuis San Pedro in Antigua probeert Marina Junge (19) een geestelijk en lichamelijk gehandicapte jongen te voeren. Hij zit in een kooi en de stank van urine is overweldigend. Her en der zitten kinderen met geknakte hoofdjes, vastgebonden met een laken in hun rolstoel, te wachten op een verpleegster. Het ziekenhuis heeft vijf zusters voor meer dan dertig kinderen. Een medevrijwilligster liep al na ,,drie dagen gillend weg'', zegt Marina. Zelf heeft ze de eerste dagen ook moeten slikken, ondanks het feit dat ze, omdat ze kinderarts wil worden, al eerder in ziekenhuizen werkte.

Zelfstandigheid is een vereiste. Zo moeten de vrijwilligers zelf bedenken wanneer een kind verschoond moet worden, zelf een lesplan maken of liedjes bedenken – er schijnen hele Guatemalteekse schoolklassen in canon Vader Jacob en hoofd-schouders-knieën-teen te kunnen zingen. ,,De leiding van een school ziet jou als toerist. Ze vinden het een gek idee jou iets op te dragen'', aldus Kalsbeek.

Maar de meeste deelnemers willen helemaal niet als toerist overkomen. ,,Ga je puur als toerist, dan vergroot dat toch de afstand. Dan kijk je alleen toe en zie je niet hoe mensen écht wonen'', zegt Karlijn van Sommeren (18) uit Nijmegen. Ze wil vooral iets van de wereld zien, vertelt ze op de kennismakingsdag. En omdat ze kinderarts wil worden, en na dit jaar medicijnen wil studeren, was `iets' met kinderen een logische keuze.

Guatemala was niet echt een bewuste keus, ,,Het lijkt me leuk om meer talen te kennen''. Ze koos er wel bewust voor om met een organisatie op pad te gaan. ,,Dat geeft vastigheid. Alles is geregeld: ik word opgehaald, logeer bij een gezin en en wordt de eerste keer naar de Spaanse les gebracht.'' Gratis zijn de weken vrijwilligerswerk met een organisatie niet. De twee bekendste organisaties, Activity International en Travel Active, bieden voor ruim duizend euro een programma van acht weken in Guatemala, dat is exclusief vlucht, verzekering en vaccinaties.

Maar je houdt er tenminste een goed gevoel aan over.

Reisorganisties

Er zijn verschillende organisaties die reizen voor eindexamenkandidaten en afgestudeerden aanbieden. Wie `Spaans' en `vrijwilligerswerk' intikt bij een zoekmachine op internet, komt een eind.

De twee bekendste organisaties zijn Activity International (www.activityinternational.nl) en Travel Active (www.travelactive.nl). Beiden bieden de combinatie Spaanse taal en vrijwilligerswerk in onder meer Guatemala, Costa Rica, Mexico, Peru en Ecuador. Een programma van acht weken Guatemala kost bij Activity International 1.025 euro (incl. onderdak en maaltijden, excl. de vlucht, reisverzekering en vaccinaties). Een vergelijkbaar programma kost bij Travel Active 1.195 euro (incl. kost en inwoning, excl. vlucht, vaccinaties en verzekering).

Zelf regelen kan natuurlijk ook. In de Guatemalteekse stad Antigua bijvoorbeeld zijn dertig talenscholen met vergunning en naar schatting twintig niet erkende scholen. Gemiddeld vragen ze 185 euro per week voor 4 tot 6 uur Spaans per dag. Logeren bij een familie is gemiddeld 50 euro per week. Vrijwilligerswerk kan kosteloos worden geregeld door het plaatselijke bureau voor toerisme. Een organisatie als Upavim (www.upavim.nl) vraagt niets, de vrijwilliger betaalt alleen kost en inwoning. Meer informatie is te vinden via guatemala.pagina.nl

Daarnaast zijn er ook vrijwilligersvakanties in Afrika en Azië te vinden. De Stichting Internationale Vrijwilligerswerken (www.siw.nl) is een organisatie die bemiddelt in projecten over de hele wereld. De meeste projecten vinden plaats in de zomer en zijn voor een aantal weken. Er zijn ook enkele projecten van drie tot zes maanden en enkele projecten van zes tot twaalf maanden. De organisatie Commundo (www.commundo.nl) organiseert sabbaticals en kortere vrijwilligersvakanties voor (oudere) werkende mensen. Meer informatie is onder andere te vinden op www.reisomdewereld.nl