In een arme Amsterdamse wijk moet de politie niet alleen de boel bij elkaar houden maar ook arrestaties verrichten

Vooral voor sociaal zwakke wijken zoals Overtoomse Veld in Amsterdam, is laconieke gezagshandhaving funest, zag Maarten Huygen.

Nee, een oorlogszone is het tussen spoor- en autobaan ingeklemde Amsterdamse Overtoomse Veld niet. Scholen gaan uit, giechelende meisjes met hoofddoeken roepen mij plagerig aan, van top tot teen bedekte moeders halen hun kinderen op en vrome, werkloze moslimmannen wandelen vreedzaam in klederdracht over straat.

Toch werd op deze plek een maand geleden na een woordenwisseling met een groepje jongens een cameraman beroofd van 50.000 euro aan geluidsapparatuur uit zijn auto. Nadat hij een huis was binnengevlucht om de politie te bellen, zag hij hoe buiten de jongens zijn autoruiten stuksloegen en er vandoor gingen met zijn ganse werkkapitaal. Hij was berooid.

Voor het RVU-programma Kaap de Goede Hoop (te zien op rvu.nl) maakte hij opnamen van een ouder paar dat na een zoveelste verwoestende inbraak het advies had gekregen van de politie om maar te verhuizen. Dat de wijk zo erg was, had Alle van der Wal niet verwacht. De politie kwam meteen, maar moest na anderhalve minuut weer weg naar een bedrijfsongeval en op het bureau was aangifte niet mogelijk. De aangiftecomputer deed het niet en het met de hand schrijven zijn agenten verleerd. Toen de cameraman het smoelenboek wilde inkijken om de daders te herkennen, mocht dat ook niet, want daar was weer die aangifte voor nodig. Wat deed hij trouwens zomaar met een camera in deze wijk? Was dat niet gevaarlijk? Ook de verzekeringsmaatschappij keert niet uit voor de gestolen apparatuur. En zo spant iedereen samen om van Overtoomse Veld een rampgebied te maken waar je niet voor zaken hoort te komen.

Het was niet de eerste keer dat ik hoorde dat de Amsterdamse politie vlak na een misdrijf geen aangifte opnam. Dat verhaal over de politiecomputer die het niet deed, hoorde ik ook van een Amsterdamse winkelier, nadat zijn etalage was leeggeroofd. Ik hoorde het van de Amsterdamse Brit Andrew Knight die almaar werd afgepoeierd. De eerste keer omdat hij geen Nederlands sprak, toen hij een autoinbraak meldde die voor het politiebureau aan de gang was. Bij het tweede geval verdedigde hij een liggende man die door anderen werd getrapt. Hij werd ook aangevallen, sloeg alarm bij twee onwillige agenten en de daders werden gearresteerd. Later meldde Knight zich tevergeefs als getuige op het bureau met het gewonde slachtoffer. Maar de politieagent mocht zijn eigen ogen niet geloven en eiste een doktersverklaring. Het slachtoffer ging naar de dokter en kwam terug. De aangifte werd hem nu ontraden, want de verdachten zouden het adres van het slachtoffer krijgen en dan zouden ze zeker wraak nemen.

Eigenlijk raden die politieagenten je dan af om op hen te vertrouwen. ,,Als u aangifte doet, wordt u door de misdadigers gestraft en dan kunnen wij u niet helpen'', is de boodschap. Of ,,berovingen zijn hier de gewoonte en als u daar niet tegen kunt, moet u maar verhuizen''. En dan is er altijd nog de slachtofferhulp. De agent-buurtregisseur van Overtoomse Veld die de aangifte niet kon opnemen, had het in het programma Kaap de Goede Hoop over de ,,gevoelens van onveiligheid'' van de beroofde bejaarde en niet over de beroving die de gevoelens had veroorzaakt. ,,Niet alle Marokkaanse jongens zijn slecht'', was zijn eerste reactie op de beroving van Van der Wal.

Vooral voor sociaal zwakke wijken, zoals Overtoomse Veld, is laconieke gezagshandhaving funest. Wordt het een sloppenwijk waar alleen de allerarmsten overblijven met de meest geharde criminelen? Een Amsterdams Vinkenslag? Een Amerikaans getto?

Maar Overtoomse Veld ziet er helemaal niet uit als een verlaten sloppenwijk. Weinig vuil of graffiti, perken en gazonnetjes die keurig zijn bijgehouden, winkels, koffiehuizen, bedrijven, bejaardentehuizen. Ik zag zelfs een bejaarde vrouw met een rollator voortstiefelen naar het park.

De overheid doet er alles aan om volgens het devies van burgemeester Cohen ,,de boel bij mekaar te houden''. Om de hoek van de Piet Mondriaanstraat is een Veiligheidspunt met agenten: open op werkdagen tussen negen en vijf als de boeven nog slapen. Daar doet de politie namelijk buurtwerk. Ik zag mensen met het woord ,,Impuls'' op hun hemd en buurtconciërges. In een benauwd kamertje vergaderden vier agenten aan een kleine tafel.

Een geüniformeerde vrouw kwam naar buiten, vroeg wat ik wilde. En ze poeierde me niet af met de politievoorlichter, maar ze legde me uit hoe het allemaal was gegaan met die cameraman. Die openheid nam me enorm voor haar in. De politiecomputer was nooit down, zei ze, dat was net die ene keer. Het onderzoek kon nog niet beginnen, want de aangifte was inmiddels op een ander bureau gedaan en die was dan – via de politiecomputer? – een aantal weken onderweg. Inmiddels is Van der Wal zelf gaan speuren en de meeste spullen heeft hij via een tip van een tweedehands winkel zelf teruggevonden in de struiken bij een afwerkplek. Omdat er persoonlijke nummers in waren gegraveerd, waren ze onverkoopbaar.

Een Europese onderzoekscommissie had de initiatieven in Overtoomse Veld geprezen als uniek, zei de agente. Al die buurtinitiatieven, de buurtvaders, de jeugdvereniging, de bejaarden die met jongeren gaan eten om hen te leren kennen. Wie je kent, beroof je niet.

De wijk wordt opnieuw gebouwd met koop-appartementen, zodat de bevolking meer gemengd wordt. Haar enthousiasme werkte aanstekelijk. Ze had gelijk, de overheid laat deze wijk niet in de steek en dat is te prijzen. Zijzelf is ook buurtregisseur – niet degene die de aangifte had geweigerd – en de jongens die het hadden gedaan, behoorden tot de groep met wie ze zelf altijd optrekt. Kon ze dan niet onderzoeken wie de cameraman had bestolen? Nee, want het waren wel 60 tot 70 jongens, antwoordde ze.

Even later zag ik haar staan, voor de shoarma, tussen de jongens, onder wie misschien de berovers van de cameraman. Inderdaad, lang niet alle Marokkaanse jongens uit de buurt zijn slecht. Dat geldt zeker als de rovers onder hen meteen worden opgepakt.