`Een paradijs te verdedigen'

Op 1 mei is de Europese Unie uitgebreid tot 25 landen. Deel 10 van een serie familieportretten, de Oostenrijkse familie Kager. `Nee, nu ben je echt te vriendelijk voor Europa.'

Toen de landen van de Europese Unie diplomatieke sancties tegen Oostenrijk troffen, in 2000, was Martina Kager net in Parijs. Het was een vreemde ervaring. De mensen gedroegen zich heel vreemd tegen haar, zegt ze. Dat begon al op het vliegveld. ,,Nee, ik voelde me niet prettig. Hoe ze ons aankeken. Ik had het gevoel: wij zijn hier niet gewenst.''

Hoe mensen in Parijs merkten dat Martina en haar man Oostenrijkers waren? ,,Ze hoorden ons natuurlijk praten.'' Maar herkenden ze in Parijs dan allemaal het verschil tussen het Oostenrijkse en het Duitse accent? Het is even stil in de ruime woonkamer met de warme kachel. We zijn ergens aangeland waar het gesprek stokt. We zitten bij de familie Kager in Lieboch bij Graz. Europa, dat is hier eigenlijk iets vanzelfsprekends. Maar soms ineens, even ver weg.

Van Europa weten ze bij de familie Kager allemaal veel. Vooral de vrouwen zijn uitstekend geïnformeerd over de discussies en conflicten binnen de Unie, en dan vooral die tussen Oostenrijk en de rest van Europa. De kinderen hebben er op school over gepraat. En natuurlijk kan bijna iedereen alle lidstaten opnoemen.

Het verzoek om een gesprek met Martina (34) en Erich Kager (39), hun kinderen en hun ouders, moet een soort telefoonketting hebben geactiveerd. Beide broers en de zus van Erich Kager zijn gekomen, allemaal met hun kinderen, van wie enkelen al volwassen zijn en dus zitten er zo'n vijftien vriendelijke mensen aan de ronde tafel om thee te drinken, koekjes te knabbelen en over Europa te discussiëren.

In de meeste nieuwe en oude lidstaten van de Unie is ten minste een van hen wel eens geweest, zelfs op Malta; Ierland, Finland en Polen zijn de enige uitzonderingen. Oostenrijkers houden van reizen. ,,Dat is niet altijd zo geweest'', herinnert vader Erich (75) zich. Hij is pas nu, in de laatste jaren, gaan reizen. Tot 1990, de val van het communisme, was hij nooit in een buurland geweest, zijn echtgenote Trude (74) ook niet. Het had best gekund, want naar de Joegoslavische grens is het met de auto maar een half uurtje, naar de Hongaarse een uur. ,,Je ging er gewoon niet graag naartoe.'' En waarom niet? ,,De taal!''

In 1945, als 16-jarige Hitlerjongen, was Erich Kager voor het laatst in Slovenië geweest, stellingen bouwen in Radenska, een klein stadje bij de Oostenrijkse grens. Gelukkig zijn ze de partizanen nooit tegengekomen.

Het gesprek komt al gauw op `de zogenaaamde sancties' tegen Oostenrijk. Zo heet hier de maandenlange weigering door Europese regeringen om contact te hebben met Oostenrijkse politici nadat de FPÖ van Jörg Haider na een enorme verkiezingsoverwinning ging deelnemen aan de regering. Voor de eerste keer kwam daarmee een rechts-populistische partij in een EU-regering.

Verontwaardiging over de Europese boycot is er nog steeds. ,,Een onaanvaardbare ingreep in het democratisch proces in een land'', vindt Erich Kager. Terwijl de conservatieve kanselier Wolfgang Schüssel probeerde een regering te vormen en de angel uit de FPÖ te halen. ,,Een beetje bang waren we toen wel'', herinnert Christina (47) zich. Volgens de schoonzus van Erich en Martina ging de Europese reactie te ver. Er was te veel wantrouwen. Veel mensen stemden niet zozeer op Haider wegens zijn rechtse ideologie, maar omdat de politiek geheel verkokerd was, er was geen alternatief.

De 35-jarige, enigszins rebels ogende Dietlind vindt wel dat Europa het recht heeft om in ernstige gevallen te reageren op de vorming van een regering in een van de lidstaten. ,,Zij kunnen bij zo'n ontwikkeling niet alleen maar toekijken.'' Het is de enige keer deze avond dat er een tegengeluid klinkt. ,,Nee, Dietlind'', zegt haar man. ,,Nu ben je echt te vriendelijk voor Europa.''

Buiten blinkt nog wat sneeuw van de bergen. De grootouders Kager waren ooit boeren en hadden genoeg grond om alle kinderen hier ergens een huis te laten bouwen. Zo is een soort wijkje ontstaan, `Kagerdorp'. Het gebeurt veel in Oostenrijk dat mensen grond kopen voor kinderen en kleinkinderen. En die maken daar ook gretig gebruik van en bouwen hun huizen op de plek die hun ouders voor ze hebben uitgekozen. Bouwen is de favoriete bezigheid van de Oostenrijkers; in geen enkele economie in Europa is de bouw zo sterk vertegenwoordigd.

We hebben een paradijs te verdedigen, daarover zijn de Kagers het wel eens. En dat paradijs heet niet Europa, maar Oostenrijk. Bedreigd wordt het misschien wel eerder uit het westen, lijkt het, dan uit het oosten. Oostenrijk deelt meer dan twaalfhonderd kilometer grens met de nieuwe lidstaten, maar niemand aan tafel is bang voor de uitbreiding. Er bestaat geen vrees dat bijvoorbeeld Sloveniërs arbeidsplaatsen zullen inpikken, zoals binnen de FPÖ nog wel eens wordt geroepen.

Met `moslim-landen' ligt dat wel anders, vindt men. Grootvader Erich was net nog in Turkije, en daar zei de vriendelijke, Duitstalige reisleider zelf dat zijn land heel anders was. Die landen hebben staat en religie niet gescheiden, vindt Dietlind. Met Hongarije, Tsjechië en Slovenië heeft ze geen probleem. Alleen voor het vele verkeer dat na 1 mei op gang zal komen, zijn ze allemaal bang. ,,Oostenrijk ligt nu in het hart van Europa. Nederland of Portugal heeft dat probleem niet'', zegt Christina. Daarom is het goed dat er nog steeds een speciale regeling bestaat voor het goederenvervoer door Oostenrijk.

Christina vindt het absurd dat veel goederen drie of vier keer heel Europa doorgaan voor ze op de plaats van bestemming aankomen. ,,Aardappelen gaan van Duitsland eerst naar Spanje om daar te worden gewassen.'' De vrouwen zeggen dat ze vruchten of groenten bewust vooral uit Oostenrijk kopen. Aardbeien in maart, uit Spanje? In principe nee. ,,Spanje misschien eerder dan Marokko'', zegt Martina. ,,Omdat Spanje als EU-land emotioneel toch dichterbij is.''

Milieubescherming, dat is hier voor iedereen het belangrijkste thema. In andere Europese landen bestaat volgens de Kagers veel minder milieubewustzijn. Veel landen doen nauwelijks aan afvalscheiding. Andere – en dat is misschien nog belangrijker – lijken weinig problemen te hebben met genetisch gemanipuleerd eten.

Gelukkig heeft Oostenrijk landbouwcommissaris Franz Fischler. In ieder geval moet elk land zijn eigen stem, zijn eigen commissaris houden. Fischler wordt hier aan tafel gezien als ,,een van ons'', ook al is hij nu een niveau hoger aangekomen en soms kritisch over zijn landgenoten. ,,Maar hij begrijpt ons tenminste'', zegt Christina. ,,Ieder land'', voegt Erich junior eraan toe, ,,moet zijn eigen nationaliteit behouden''. Maar hoe zit het dan met de integratie? ,,Wij kunnen niet steeds dwarsliggen'', zegt Martina (34).

Meedoen, luidt het devies. Maar wel goed opletten.

Deze weken verschijnen familieportretten uit alle 25 lidstaten van de Europese Unie. Eerdere afleveringen zijn terug te lezen op www.nrc.nl