Een goed gesprek met de fiscus

Een bezwaarschrift ingediend bij de belastingdienst? Ruzie met de inspecteur? Dan krijgt u misschien binnenkort een uitnodiging om mee te doen aan mediation. Dat is goedkoper en sneller dan een gerechtelijke procedure.

Jaarlijks dienen honderdduizenden Nederlanders een bezwaarschrift in bij de belastingdienst. Meestal omdat ze de aanslag te hoog vinden, om wat voor reden dan ook. Enkele duizenden gaan vervolgens in beroep tegen de uitspraak op het bezwaarschrift. Een deel van deze mensen wordt de komende tijd uitgenodigd om mee te doen aan een proef met mediation. Dat is een manier van conflicten oplossen waarbij er geen derde is die de strijdende partijen dwingend iets oplegt, maar waarbij de partijen zelf tot een oplossing komen. De mediator begeleidt dat proces.

,,Mediation is niet een extra rondje onderhandelen'', zegt projectleider Valentijn Crijns. ,,Beide partijen moeten de oprechte intentie hebben om eruit te komen.'' Het blijkt dat mensen het prettig vinden om een conflict in overleg op te lossen en dat ze eerder geneigd zijn zich aan de afspraken te houden. Ook de snelheid is een voordeel. Een bezwaarschrift indienen en eventueel tegen de uitkomst in beroep gaan, kan jaren duren. ,,Bij mediation is het een kwestie van agenda's trekken en dan ben je misschien al na drie uur praten klaar'', zegt Crijns. Als de mediation mislukt, kunnen de partijen alsnog naar de rechter stappen.

Het initiatief voor mediation ligt voorlopig bij de belastingdienst en niet bij de burger. Ambtenaren geven geschikte zaken door aan het mediationbureau. ,,Maar belastingplichtigen kunnen wel op het belastingkantoor in hun regio aangeven dat ze ervoor in aanmerking willen komen en aan de ambtenaar vragen of hij de zaak voorlegt aan het mediationbureau'', zegt Crijns. Het mediationbureau van de belastingdienst maakt de uiteindelijke selectie. ,,Als kwesties puur juridisch zijn, kan het niet'', zegt Crijns. ,,Maar zo zwart-wit is het niet altijd.'' Hij noemt als voorbeeld een ouderpaar dat aftrek voor kinderopvangkosten claimt. Als de ouders niet voor aftrek in aanmerking komen omdat de kosten het wettelijke drempelbedrag niet overschrijden, is de zaak niet geschikt voor mediation. Aftrek is simpelweg niet aan de orde. Maar het kan anders liggen als de inspecteur de aftrek geweigerd heeft omdat de ouders bewijsstukken opstuurden die niet in orde waren of die te laat waren.

Overigens is mediation niet overal mogelijk, maar alleen in de regio's die aan de proef meedoen. Dit zijn Limburg, het oosten van Brabant, Groningen, Friesland, Drenthe en een deel van Noord-Holland. De proef duurt tot het einde van het jaar. Daarna wordt beslist of mediation definitief wordt ingevoerd.

Enige ervaring met mediation in fiscale zaken is er overigens al wel. In de Verenigde Staten, Frankrijk, Engeland en Duitsland wordt het veel toegepast. In Nederland is ermee gewerkt tijdens een proef bij de rechterlijke macht, in dit geval bij het gerechtshof in Arnhem. Daar ging het vaak om problemen met de onroerendezaakbelasting. In dat geval gaat het overigens niet om burgers versus de belastingdienst, maar om burgers versus de gemeente. De gemeente taxeert de waarde van de eigen woning en de eigenaar is het er niet mee eens. Die erkent dat zijn huis weliswaar heel wat kubieke meters telt, maar in een omgeving staat die de waarde nadelig beïnvloedt. Vaak blijkt een gemeente tijdens het mediationtraject opeens wel gevoelig te zijn voor zo'n argument.

Volgens Machteld Pel, projectleider van het mediationproject binnen de rechterlijke macht en vice-president van het hof in Arnhem, steeg het slagingspercentage in vier jaar tijd van 50 procent naar 67 procent. ,,Dat heeft twee kanten. Wij zijn beter gaan uitnodigen, waardoor mensen beter wisten waar ze ja tegen zeiden. En de mediators hebben meer ervaring gekregen. We zien het percentage jaarlijks stijgen.'' Bij fiscale zaken ligt het slagingspercentage nog hoger. Daar is de score 75 procent. ,,Dat komt doordat de zaak meestal niet erg geëscaleerd is'', zegt Pel. ,,Bij familieconflicten en burenruzies is mediation lastiger en duurt het langer. Daar is het vaak uit de hand gelopen en mensen voelen zich persoonlijk geraakt. Bij handelszaken en fiscale kwesties gaan de emoties dikwijls minder diep.''

Een van de kenmerken van mediation is dat de mediator onpartijdig en onafhankelijk is. De belastingdienst werkt zowel met externe als interne mediators. De interne mediators zijn belastingambtenaren die een erkende opleiding hebben gevolgd. ,,De rechterlijke macht werkt vrijwel uitsluitend met externe mediators, dus daarmee zeg ik eigenlijk al wat ik van interne mediators vind, zeker als zij in dienst zijn van een van de conflictpartijen'', zegt Pel. ,,Ik weet zeker dat die mediators hun werk goed zullen doen, maar de burger kan de indruk krijgen dat de mediator zijn collega helpt. Er is een schijn van partijdigheid.''

Crijns kan zich de kritiek wel voorstellen, maar hij denkt dat een interne of externe mediator in de praktijk niets uitmaakt. ,,Maar we vragen alle betrokkenen na afloop een formulier in te vullen met vragen over het mediationtraject. Daaruit zal blijken of er verschil is tussen internen en externen.''

Mediation komt uit de Verenigde Staten. Daar ontstond het als reactie op de toenemende juridisering, de trend om voor van alles en nog wat naar de rechter te stappen. Inmiddels wordt het ook elders veel toegepast. In Nederland richtte mediation zich in eerste instantie op het familierecht. Inmiddels wordt het ook op andere terreinen toegepast. Het ministerie van Justitie begon vier jaar geleden met projecten in de gefinancierde rechtshulp en bij de rechterlijke macht. Dat laatste project, `Mediation naast rechtspraak', werd geleid door Machteld Pel. Bij een paar rechtbanken en een gerechtshof (Amsterdam, Arnhem [ook het hof], Assen, Utrecht en Zwolle) werd in het familie-, handels- en bestuursrecht mediation aangeboden. In Arnhem werd daar een paar jaar geleden het belastingrecht aan toegevoegd. De resultaten zijn positief en het ziet ernaar uit dat mediation een regulier instrument wordt, behalve in het strafrecht. Eind april diende minister Donner hierover een voorstel in bij de Tweede Kamer (zie kader).

Daarnaast zijn dit jaar andere proeven gestart. Behalve de proef bij de belastingdienst is er ook een proef bij de Raad van State. Sinds februari van dit jaar werkt de afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, de hoogste bestuursrechter, met mediation. Een jaar lang zullen zestig tot honderd zaken die anders behandeld zouden worden door de milieukamer geselecteerd worden voor mediation. De partijen hebben recht op drie gratis sessies met een mediator. In dit geval is de mediator extern, maar wel geselecteerd door de Raad van State. Als de zaak dan nog niet rond is, kunnen partijen alsnog naar de milieukamer of voor eigen rekening doorgaan met de mediator.

,,Zelfs als de mediation niet gelukt is, zegt 80 procent van de mensen dat ze toekomstige conflicten toch weer via mediation willen oplossen'', zegt Pel. ,,Kennelijk is mediation heel bevredigend. Partijen werken liever samen aan een oplossing dan dat ze het moeten doen met een oplossing die een derde aan de twee partijen oplegt.''