Duikvlucht

Een aantal jaren geleden ontplofte, kort na de lancering, het ruimteveer Columbia. Begin vorig jaar verongelukte een ruimteveer bij terugkomst naar de aarde. In beide gevallen waren de technische oorzaken al voor vertrek bekend. Cruciaal bleek dat de structuur van de NASA verhinderde dat negatieve berichten de verantwoordelijke top bereikten. Het gebrek aan bereidheid om ook slechte berichten aan te horen bleek fataal.

Het Nederlandse onderwijs zit in een vergelijkbare situatie. Scholen die hun mond open doen worden genegeerd of aan de schandpaal genageld. Het is handiger de brenger van het slechte nieuws monddood te maken dan kennis te nemen van de ramp die zich aan het voltrekken is.

Feit is dat eerstejaars in het technisch hbo niet meer in staat zijn om met breuken te werken, zodat de docent daar weer met pizza's en vlaaien in de weer moet. Doordat ze niet echt getraind zijn in het gewone rekenen, is het heel moeilijk voor ze om te werken met de abstractie van variabelen. Ze zien er ook het nut en de functie niet van: als ik een uitkomst heb uitgerekend ben ik immers klaar?

Wiskunde is eerst en vooral een taal die, net zoals elke andere taal, al doende en al oefenend geleerd moet worden. Een van de krachtige mogelijkheden van de wiskundige notatie is dat het tamelijk gemakkelijk is om een veralgemening of een abstractie te gebruiken. Studenten missen die vaardigheid.

Stel dat men het onderwijs in een vreemde taal zou beperken tot wat oefeningen met een vertaalcomputer en instructie over het gebruik van een woordenboek en het voldoende zou zijn wanneer men zich met behulp daarvan en met handen- en voetenwerk verstaanbaar zou kunnen maken. Nederland stond op zijn kop! Toch is het dat wat er gebeurd is: wiskundelessen zijn vervangen door instructie in het gebruik van de grafische rekenmachine. Het doel van een opgave is alleen nog het getal te bepalen dat uitkomst heet.

In de wiskunde leert men belangrijke zaken van de details te scheiden. Wanneer je een probleem hebt en niet genoeg weglaat blijft dat probleem in veel gevallen te complex om het succesvol aan te pakken. Laat je teveel weg dan dekt je beschrijving de werkelijkheid niet en zal je oplossing onbruikbaar blijken.

De samenhangen, die de essentie van een technisch probleem vormen, laten zich in de wiskunde goed beschrijven en analyseren. En niet alleen technische problemen. Begin zeventiger jaren hoorde ik een voordracht over de financiële perikelen van een zeer groot bedrijf in bulk-chemie. Door dat financiële plaatje te behandelen als een technische regelkring en de daarbij behorende wiskunde konden voorspellingen worden gedaan over wat er nodig was om deze reus te laten overleven.

Er is geen vervanger voor het analyse-gereedschap dat wiskunde heet. Maar binnen hbo-opleidingen wordt serieus gedacht aan technisch onderwijs zonder wiskunde. Dat is vergelijkbaar met een cursus welsprekendheid voor doofstommen: cynisch en zinloos.