Assertief in de onderwijsjungle

Ouders moeten zich meer bemoeien met het onderwijs aan hun kinderen, vindt Robert Sikkes, auteur van het boek `De allerbeste basisschool'. Tomatensoep maken voor het kerstdiner is niet genoeg.

`DE ALLERBESTE basisschool' is een `Travel Survival Kit' voor ouders in de onderwijsjungle. Van de AVI-geheimtaal tot de Cito-eindtoets, van zwarte scholen tot de klachtenregeling, alles komt aan bod. De auteur, Robert Sikkes, is hoofdredacteur van het Onderwijsblad van de Algemene Onderwijsbond en 25 jaar onderwijsjournalist. ``Ik wil ouders helderheid verschaffen, zodat ze weten waar ze op moeten letten, weten wat er op school gebeurt. Pas dan kun je reageren op wat je kind vertelt en pas dan kun je gesprek aangaan met de school van je kind.''

``De allerbeste basisschool'', zegt Robert Sikkes in de keuken van zijn huis in Utrecht, ``is de school die het beste bij jou als ouder past. Want alle ouders zoeken `ons-soort-ouders-scholen'. Je zoekt een school met ouders met eenzelfde opleidingsniveau als je zelf hebt. Dat klinkt elitair, maar geldt voor alle rangen, standen en geloven. Op het schoolplein wordt de keuze gemaakt en dat is wat beleidsmakers nogal eens vergeten in de discussie rondom zwarte en witte scholen.''

Dat het aantal zwarte scholen de laatste jaren alleen maar is toegenomen, vindt Sikkes om die reden dan ook volstrekt logisch. Als voorbeeld schetst hij zijn eigen leefomgeving: een hagelwitte buurt met negentiende-eeuwse koopwoningen en verschillende scholen, ook allemaal hagelwit. ``En zelfs als dat niet zo zou zijn, zouden vrijwel al deze goedwillende linkse papa's en mama's toch kiezen voor de hagelwitte scholen. Het grote dilemma van de huidige segregatie is of je daar met dwang en drang een einde aan zou moeten, kunnen of willen maken.''

Sikkes ziet niets in plannen als een `postcodeloterij', waarbij je je kind alleen op school mag doen in de wijk met dezelfde postcode. Hij verwacht meer van initiatieven zoals die in een aantal steden zichtbaar zijn: witte ouders die de stap zetten samen al hun kinderen aan te melden op een zwarte school. Maar de echte oplossing ligt volgens Sikkes in een doordacht woningbouwbeleid. ``Steden die zwarte wijken laten ontstaan of voortbestaan moeten niet raar opkijken dat daar zwarte scholen ontstaan. Want scholen zijn in eerste instantie niet meer dan een afspiegeling van de buurtbevolking.''

``De allerbeste basisschool'', zegt Sikkes ``is ook een school die open is over wat er binnen haar muren gebeurt, die uitleg geeft over wat ze doen, hoe ze het doen en wat er uit komt''. Ouders worden onwetend gehouden, vindt hij. ``Er bestaan ongeveer 400 zéér zwakke scholen, volgens de Inspectie van het Onderwijs, waar ongeveer 80.000 kinderen dus slecht onderwijs krijgen. Ouders moeten zelf maar uitzoeken welke scholen dat zijn. Daar moet snel verandering in komen. Stel, je komt er als ouder achter dat jouw school een vernietigend oordeel heeft gekregen van de Onderwijsinspectie. Dan wil je toch weten wat de school daaraan denkt te gaan doen?''

Dat klinkt logisch. Maar in de praktijk zijn ouders niet zulke kritische consumenten, zo blijkt uit een door Sikkes aangehaald onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau. Ze willen best tomatensoep maken voor het kerstdiner, maar veel verder dan deze trivialiteiten reikt hun betrokkenheid veelal niet. Het zijn `passieve cliënten'. Zo kunnen medezeggenschapsraden slechts met moeite geïnteresseerde ouders vinden. `Nadat ouders eenmaal voor een basisschool gekozen hebben, lijkt het erop dat zij met handen en voeten gebonden zijn aan die ene school. Je kind van school halen uit onvrede – met het beleid, de sfeer of een toevallige leraar – is iets wat maar weinigen doen', schrijft Sikkes. Volgens hem is dit inherent aan het systeem: `Ouders hebben nu eenmaal tegengestelde belangen. Of beter geformuleerd: allemaal hetzelfde belang. Allemaal wensen ze het beste voor hún eigen kind en hebben weinig oog voor het totaal.' Wellicht speelt ook de angst voor de macht van de leerkracht een rol, een angst die alle ouders herkennen: `als de juf het maar niet op mijn kind uitvreet'.

Sikkes is ervan overtuigd dat serieuzere bemoeienis van ouders de kwaliteit van het onderwijs kan verhogen: ``En dan bedoel ik niet dat ouders nog meer moeten gaan `zeuren'; de vaders en moeders die iedereen wel kent, die iedere ochtend bij de juf staan, maar wel dat ze kritisch moeten durven zijn ten opzichte van het schoolbeleid, zodat er meer een wisselwerking ontstaat tussen ouder en school.''

Wat opvalt in Sikkes' betoog over de allerbeste basisschool is het ontbreken van de kinderen. Want is de allerbeste basisschool eigenlijk niet de school die het allerbeste uit jouw kind haalt? Sikkes: ``Ik vind dat eigenlijk vanzelfsprekend. Dat verwacht ik gewoon van juffen en meesters, dat is hun opdracht. En ik denk dat wat er in zit er wel uitkomt, maar misschien ben ik wel een te optimistisch mens.'' Zelfs na 25 onderwijsjournalistiek? ``Ik ben niet bitter of murw van alle onderwijsveranderingen. Vóór de basisvorming was er jarenlang niets veranderd. Toen kwam – in het voortgezet onderwijs – alles ineens. En kwam er een heftige discussie op gang. Maar het wordt mijns inziens allemaal groter gemaakt dan het is. Natuurlijk grijpt het gedoe rondom de organisatie van scholen diep in. Maar op onderwijskundig vlak zouden scholen meer durf moeten tonen: wij doen het zoals wij het doen. Punt. Sommige scholen geven al blijk van die vernieuwingsresistentie. En er is ten slotte niemand die ze dwíngt te veranderen.''

Ook met het idee dat het allemaal slecht gaat in onderwijsland maakt Sikkes korte metten: ``Het gekakel dat het niveau achteruit holt staat mij erg tegen. De allerbeste basisschool staat in Nederland: internationaal gezien doen Nederlandse kinderen het qua leerprestaties uitstekend. Wel hebben we te maken met de Zeeuws-meisje-mentaliteit van de overheid. In vergelijking met andere landen geeft Nederland bar weinig uit aan onderwijs. Dat doet de vraag rijzen of we op de langere termijn wel in staat zullen zijn om onze koppositie te behouden.''

De allerbeste basisschool

ISBN 90 274 9401 0

Prijs: 14,95 euro

    • Jacqueline Kuijpers