Ad Melkert: `Arbeidsmigratie moet je niet tegenhouden'

Arbeidsmigratie houd je niet tegen, en dat moet je ook niet willen, betoogt Ad Melkert, in Washington werkzaam bij de Wereldbank, tegen Roel Janssen.

Volgens de Wereldbank maken migranten jaarlijks 80 à 90 miljard dollar over naar de arme landen waar ze vandaan komen. Dat is veel meer dan de officiële ontwikkelingshulp (54 miljard dollar) die rijke landen jaarlijks uitgeven.

,,Deze overdrachten zijn ontdekt als de samenhang tussen migratie en ontwikkeling. De gedachte is: laat die mensen hier komen en dan sturen ze geld terug en als dat verstandig wordt ingezet, lossen de problemen zich vanzelf op. Maar om dit te omarmen als dé oplossing van het ontwikkelingsvraagstuk, gaat voorbij aan de grote verschillen in migratie.''

Zoals?

,,Vanuit Midden-Amerika gaat het veelal om mensen die laaggeschoold werk verrichten. Dat is geen aderlating voor hun land. Ze kunnen hier meer verdienen en als een deel van het geld dat ze overboeken wordt geïnvesteerd in hun eigen land, is er sprake van geld dat anders nooit beschikbaar zou zijn geweest. Maar uit Afrikaanse landen komen verpleegkundigen, artsen, onderwijzers naar Europa. Goed opgeleide mensen vertrekken, zodat je daar geen productieve economie kunt opbouwen, hoeveel geld er ook terugkomt.''

India heeft hier geen problemen mee.

,,India laat zien dat er een symbiose kan ontstaan. Veel Indiërs zijn naar Amerika gekomen om in de IT-sector te werken. Tegelijk zie je door outsourcing belangrijke IT-bedrijven opkomen in India.''

Dat zien wij in Nederland met Turken die een huis bouwen in hun eigen streek en daar naar teruggaan als ze ouder worden.

,,De Turkse ontwikkeling zou een geweldige verandering ten goede ondergaan, als Turkije lid zou worden van de Europese Unie. Dan vallen er grenzen weg die de positieve kanten van migratie en de herinvesteringen in eigen land aanzienlijk zullen versterken.''

Hebben we in Nederland niet goed nagedacht wat het zou betekenen als wij verpleegsters uit de Filippijnen zouden halen?

,,Ik geloof dat de Europese landen hier uitermate terughoudend mee moeten zijn. Je moet het in ieder geval niet los zien van wat er aan ontwikkelingssamenwerking bestaat met de landen waar die mensen vandaan komen.''

Die mensen willen gewoon graag komen.

,,Laten we eerlijk zijn. Migratie is een van de krachtigste signalen die aangeven hoe mensen denken over de plaats waar ze werken en wonen en over de toekomst van hun kinderen.''

U woont in Washington. Doet men het in de Verenigde Staten beter?

,,Er is in Amerika een enorme uniformiteit in de organisatie van de samenleving en in wat er van de mensen wordt gevraagd. Het heeft te maken met de taal en met de regels die in het openbaar in acht moeten worden genomen. Omdat Amerika vanuit zijn historie op immigratie is gericht, zijn de immigratievereisten in de dagelijkse omgang duidelijker gedefinieerd dan in Europa.''

Moeten wij in Nederland het Amerikaanse systeem van de green card – verblijfs- en werkvergunningen – overnemen?

,,Ik geloof dat daar goede kanten aan zitten, maar je moet niet denken dat het een oplossing is voor de illegaliteit. Niet hier in Amerika en ook niet in Europa. Met iedere regeling die je treft definieer je namelijk ook wat er niet geregeld is en dat grijze gebied kan niet gestopt worden, als mensen zelfs beslissen dat ze hun lot willen verbeteren.''

In Nederland willen we alleen nog maar hoogwaardige mensen binnenlaten op een arbeidscontract. Dan haal je getalenteerde mensen weg uit arme landen.

,,Het ligt aan de sectoren waar je het over hebt. Het voorbeeld van India laat zien dat er sprake kan zijn van een wederzijdse ontwikkeling. Als Nederland zich niet openstelt voor het aantrekken van talent in de IT-sector, verliest het concurrentiekracht in vergelijking met andere landen. Maar je moet niet de illusie hebben dat het regelen van de instroom van hoogopgeleiden een antwoord biedt op de toestroom van laag opgeleiden.''

En daar hebben we een probleem mee.

,,Er wordt veel over de problemen gesproken, maar een van de minder benoemde kanten is dat die mensen voorzien in een behoefte aan goedkope, dienstverlenende arbeid.''

We kunnen ze dus helemaal niet missen.

,,Het zal in ieder geval niet minder worden als je kijkt naar de welvaartsverwachtingen en naar de demografische veranderingen in Europa.''

Je moet dus eerder de deuren openzetten.

,,Nee, je moet niet de deuren openzetten. Je moet in een samenleving een

zekere orde en geleidelijkheid organiseren bij de instroom van mensen.''

Daar ging het mis in Nederland.

,,Het is een proces van aanpassing met horten en stoten. Maar het valt niet goed in te zien hoe je in een globaliserende wereld van boven af afdoende kunt reguleren wat mensen van onder af besluiten als het gaat om hun eigen toekomst en die van hun kinderen.''

U bent, als ik het zo beluister, een voorstander van globalisering.

,,Globalisering is van alle tijden. De natuurlijke drang van mensen is om zich daar te vestigen waar ze denken een beter bestaan te kunnen hebben. Dus je doet er beter aan om de regeling van het algemeen belang, de publieke voorzieningen, een sterke plaats te geven, aansluitend op de keuzes die individuele mensen maken.''

En uit die mensen te halen wat er in zit. Door ze niet in de sociale zekerheid te laten verdwijnen maar ze een kans op een baan te geven.

,,Ja, door gebruik te maken van het talent en initiatief en entrepreneurship van mensen. Maar er dan wel voor zorgen dat er evenwicht en een redelijke verdeling ontstaan.''

Maar je moet niet bang zijn voor migratie en voor wat dat met zich meebrengt.

,,Het gaat om het wederzijdse profijt van migratie. Leg de nadruk op dat wederzijdse profijt.''

Dat hebben we in Nederland niet goed gedaan. We hebben het profijt niet gezien en het wederzijdse al helemaal niet.

,,Laat ik het op Europa betrekken. Ik heb me er over verbaasd hoeveel moeite het heeft gekost voor Europa om iets van betekenis op gang te brengen voor het aangrenzende Middellandse-zeegebied. Terwijl het voor iedereen zichtbaar is dat zonder investeringen die enorme massa van jonge werklozen daar niet aan de slag komt en dat er daardoor een natuurlijke druk blijft bestaan voor migratie.

,,We moeten erkennen dat het heel natuurlijk is dat mensen uit Marokko of Turkije naar welvarende landen als Frankrijk, Duitsland, België of Nederland komen om hun diensten aan te bieden – dat is een natuurlijk gegeven. Tegelijkertijd moet je voor de achterblijvers alternatieven zoeken zodat je daar de ontwikkelingen op gang brengt.''

Dan mag je blij zijn dat die mensen geld overmaken om hun neefjes en nichtjes te helpen naar school te gaan of een huis voor opa te bouwen.

,,Zij het dat dat niet veel zoden aan de dijk zet, als dat niet wordt gecombineerd met een versterking van goed bestuur en van publieke voorzieningen. Als het los blijft staan van de erkenning dat een economische integratie van het Noord-Afrikaanse gebied en Turkije met Europa ons eigen belang dient, dan kom je niet veel verder.''