Acties tegen `Da Vinci Code'

Jezus had kinderen met Maria Magdalena en vertrok naar Zuid-Frankrijk, schrijft Dan Brown in zijn bestseller The Da Vinci Code. Orthodoxe katholieken in Amerika zijn not amused.

Een spannend plot met knappe hoofdpersonen, in beide betekenissen van het woord, vermengd met creatieve dan wel dubieuze geschiedschrijving en, niet te vergeten, een flinke scheut Jezus.

Dat lijkt het recept te zijn voor een megahit op de Amerikaanse bestsellerlijsten, afgaand op het succesverhaal van The Da Vinci Code van de relatief onbekende schrijver Dan Brown. Van dat boek, dat 18 maart vorig jaar verscheen, zijn inmiddels 7,2 miljoen hardcover exemplaren verkocht in de Verenigde Staten. Het is in veertig landen uitgekomen, en wordt volgend jaar verfilmd door Ron Howard, bekend van A Beautiful Mind.

,,Ik heb nog nooit zo'n snelverkopend boek gezien in de sectie fictie voor volwassenen'', zegt Daisy Maryles van Publisher's Weekly, het vakblad voor de uitgeverij. ,,Althans niet zolang er bestsellerlijsten worden bijgehouden. Het is een fenomeen van het kaliber Gone with the Wind.'' Ter vergelijking: de juridische thrillers van John Grisham verkopen doorgaans zo'n twee miljoen exemplaren, en doen daar jaren over. Harry Potter verkocht sneller, maar is voor kinderen bedoeld.

In The Da Vinci Code, dat iets wegheeft van Harry Mulisch' De ontdekking van de hemel, maar dan zonder literaire pretenties, `onthullen' een Amerikaanse professor en een Franse cryptologe een grote, eeuwenoude samenzwering binnen het Vaticaan, aan de hand van de beroemdste kunstwerken van Leonardo, zoals de Mona Lisa en Het Laatste Avondmaal.

Het verhaal begint met de mysterieuze moord op een conservator in het Louvre door een albino die is aangesloten bij Opus Dei, een orthodox katholieke genootschap. De Amerikaanse professor, verdacht van de moord, slaat op de vlucht met een heldhaftige Française, die behalve cryptologe ook kleindochter van het slachtoffer blijkt te zijn. Tussen de scènes door stort Brown, een voormalige leraar uit New England, een vracht feiten en weetjes over de lezer uit. Tezamen vormen ze een intens vrouwvijandige ontstaansgeschiedenis van het christendom. Browns meest opmerkelijke hypothese: dat Jezus eigenlijk getrouwd was met Maria Magdalena en kinderen had die in Zuid-Frankrijk zijn gaan wonen.

Net zoals The Passion of The Christ, Mel Gibsons gewelddadige, vermeend antisemitische film over de laatste uren van Jezus, heeft The Da Vinci Code de nodige opschudding gezorgd. Nu zijn het echter niet joden en/of gematigde christenen die in opstand komen, het zijn de orthodoxe katholieken en religieus conservatieven.

De heftigste reactie viel te verwachten van Opus Dei, een genootschap dat in het boek als sinister en megalomaan wordt afgeschilderd. Dat viel mee. Wel vond het Amerikaanse filiaal van Opus Dei het nodig om Browns ,,bizarre beweringen'' recht te zetten in een tractaat van 4.000 woorden op zijn website.

Amerikaanse gelovigen willen de `Code' niet in de ban doen of uit de handel laten halen, maar bestrijden met eigen boeken. Zo is er de afgelopen maanden een hele secundaire literatuur bijgekomen, met name van christelijke auteurs die Brown van repliek dienen. Een greep uit het dozijn recente titels bij internetboekhandel Amazon.com: Fact & Fiction in The Da Vinci Code, De-Coding Da Vinci en Breaking the Da Vinci Code: Answers to Questions Everybody is Asking (zoals: ,,Als Jezus vrijgezel was, zou dat dan on-joods zijn?'').

,,Mijn probleem met Brown is dat zijn feiten niet kloppen'', zegt Richard Abanes, een in religieuze zaken gespecialiseerde journalist uit San Diego, die vorige week The Truth behind the Da Vinci Code publiceerde bij Harvest House, een grote christelijke uitgever. ,,Ik heb bewust niet de bijbel als historische bron gekozen, zoals veel van mijn collega-critici, omdat dat mijn argumenten zwakker zou maken.''

Brown stelt in zijn boek dat Jezus pas aanhangers had die hem als goddelijk beschouwden toen het Concilie van Nicea hem in 325 als zondanig aanmerkte. ,,Onzin'', aldus Abanes. ,,De filosoof Justinus de Martelaar heeft het al in de tweede eeuw over Jezus als zoon van God.'' Ander voorbeeld: volgens Brown zou er in het evangelie van Maria Magdalena sprake zijn van een huwelijk tussen Jezus en Maria Magdalena, dat echter door de kerk in de doofpot is gestopt. Abanes: ,,Alweer flauwekul. Wie de evangeliën goed leest, weet dat er geen huwelijk was.'' Erger zijn volgens Abanes de uit hun verband gerukte citaten van Leonardo. ,,Volgens Brown zou Leonardo zich in een van zijn notities openlijk hebben afgezet tegen christenen. Niets is minder waar. Hij had het over alchemisten. En zo kan ik nog wel even doorgaan.''

Brown, die zichzelf als gelovig omschrijft, ,,moedigt alle discussie aan'', aldus zijn website, hoewel hij geen interviews meer geeft en niet deelneemt aan debatten. Zonder verder uit te wijden voegt hij eraan toe: ,,Veel van de geleerden lijken niets van mijn boek te hebben begrepen.'' Brown zegt de meeste positieve reacties van binnen de kerk te hebben gekregen van nonnen.

Je vraagt je ondertussen af: heeft Amerika te maken met een revival van religieuze thema's in de kunsten? ,,Voor religie is in Amerika altijd een grote markt geweest'', zegt Alan Wolfe, godsdienstsocioloog aan Boston College, verwijzend naar de uiterst populaire Left Behind-serie van Tim LaHaye en Jerry Jenkins, die in 1996 begon. ,,Wat mij opvalt is dat evangelisten tegenwoordig zo makkelijk meeliften met katholieken. Zowel The Passion of the Christ als de The Da Vinci Code gaan over het katholicisme, maar de evangelisten lopen er mee weg.''