Spanje verdeeld over imams

De vraag, hoe om te gaan met radicale imams splijt Spanje. Een politieman in elke moskee? En wat is eigenlijk een moskee? Is een garage waar een imam preekt een moskee?

Steun en felle kritiek wisselen elkaar af in de polemiek die in Spanje is ontstaan rond de plannen om meer greep te krijgen op fundamentalistische imams die met hun preken aanzetten tot terreur. De nieuwe socialistische minister van Binnenlandse Zaken José Antonio Alonso liet zondag weten alle religieuze activiteiten in het land wettelijk in kaart te willen brengen. Daarmee kwam de gevoeligste kwestie op tafel te liggen waarvoor Spanje zich gesteld ziet sinds de terreuraanslagen van de elfde maart in Madrid: tot hoever kan men gaan in terreurbestrijding zonder de fundamentele vrijheid van godsdienst te overtreden?

Steun kreeg de minister voor zijn plannen van de Marokkaanse migrantenorganisatie Atime. Deze had eerder bij monde van zijn voorzitter Mustafa M'Rabet aangedrongen op een harde aanpak van de radicale imams in Spanje. Vooral de aanwezigheid van veel imams van de ultra-orthodoxe wahabistische stroming is Atime een doorn in het oog. Deze imams bevinden zich vooral in de moskeeën die worden gefinancierd door Saoedi-Arabië en hebben volgens M'Rabet weinig te maken met de aanzienlijk minder orthodoxe stromingen die door de meerderheid van de Marokkaanse moslim-immigranten wordt aangehangen.

In de sterk verdeelde moslimgemeenschap in Spanje geldt de enorme moskee langs de M-30 rondweg in Madrid, de grootste van Europa, als het meest in het oog springende voorbeeld van de categorie radicale gebedshuizen die door de Saoedi's wordt gefinancierd. Een deel van de verdachte terroristen bezocht deze moskee. De Egyptische imam Moneir Mahmoud haastte zich evenwel te verklaren dat hij een voorstander was van een grotere controle op de moskeeën. Iedereen kan zich in Spanje maar imam noemen en fatwa's uitspreken, aldus de imam. Imams die zich in hun preken uitnodigen tot terreurdaden kunnen wat hem betreft direct het land uitgezet worden, zo verklaarde Mahmoud tegenover het dagblad El Mundo.

Andere moslims toonden zich evenwel tegenstander van het voorstel van de minister. Wilde Alonso misschien een politieagent in iedere moskee zetten?, reageerde Mansour Escudero, een Spaanse moslim die namens een van de moslimfederaties spreekt. Of inzage in de vrijdagpreken vooraf? En wat te doen met de moskeeën waar iedere week een andere imam zit? Riay Tatary, president van een van de andere grote moslimorganisaties in Spanje, noemde de plannen ronduit ongrondwettelijk. De moslimgemeenschap van Fuengirola, eerder in opspraak gekomen nadat hun imam werd veroordeeld omdat hij een boekje had gepubliceerd met tips hoe men het best zijn vrouw kan slaan, maande tot voorzichtigheid.

Ook de katholieke kerk toonde zich weinig in zijn nopjes met de plannen. De voorzitter van het Spaanse bisschoppencollege, de conservatieve Madrileense kardinaal Rouco Varela, mag de opkomende islam binnenskamers vooral als een probleem beschouwen, ook hij onderstreepte de godsdienstvrijheid. De minister had, in een poging iedere vleug van discriminatie te mijden, dan ook geopperd om niet alleen de imams, maar ook de radicale predikers van andere kerken in kaart te brengen. De liberale kardinaal van Sevilla Carlos Amigo, waarschuwde voor de terugkeer van de oude tijd van de censuur onder Franco. Anderen spraken juist hun bezorgdheid uit over de ontdekking van radicaal-rechtse cellen onder Spanjes dorpspastoors en binnen invloedrijke katholieke sektes als Opus Dei en de Legionairs van Christus.

Hoewel de minister nog niets heeft teruggenomen van zijn plannen, hield Alonso zich deze week nauwkeurig op de vlakte over de nadere uitwerking. Daarover moest nog veel overleg met de betrokkenen plaatsvinden, zo liet zich zijn reactie samenvatten. Juist die praktische uitwerking van registratie en controle op de gebedshuizen lijkt evenwel doorslaggevend in het spanningsveld tussen terreurbestrijding en vrijheid van geloof. Het vervolgen van een imam louter vanwege zijn radicale opvattingen is moeilijk.

Een bijkomend probleem is volgens terrorisme-experts dat het niet zozeer de grotere moskeeën en gebedshuizen zijn waarin de radicale imams optreden, maar eerder de vele honderden garages, loodsen en huiskamers verspreid over het hele land waar kleine groepjes radicalen samenkomen.

Uitgelekte resultaten van het politieonderzoek spreken van gebedsbijeenkomsten van de terroristen tot op de Balearen. Mohammed Atta, een van de daders van de aanslagen in New York en Washington op 11 september 2001, had zijn laatste grote bijeenkomst voor de aanslagen van de elfde september in het Catalaanse stadje Reus.