Patriarch contra bisschop

In het artikel van F.G. van Hasselt over het schisma binnen de orthodoxe kerk staan nogal wat fouten (NRC Handelsblad, 4 mei). In de eerste plaats is er geen sprake van een schisma tussen het oecumenisch patriarchaat van Constantinopel en de Kerk van Griekenland. De patriarch heeft uitsluitend de sacramentele unie verbroken met aartsbisschop Christódolous, wat betekent dat deze unie met alle andere gelovigen en geestelijken van de Kerk van Griekenland van kracht blijft. Er is pas sprake van een schisma wanneer de sacramentele banden tussen kerken op alle niveaus (gelovigen en geestelijken) verbroken worden.

In de tweede plaats kan niet worden gesproken van een schisma binnen de `Griekse Kerk'. Het oecumenisch patriarchaat van Constantinopel beperkt zich niet tot Grieks-sprekenden en speelt een rol van `primus inter pares' tussen alle lokale Orthodoxe kerken. In Turkije staat het patriarchaat niet geregistreerd als `Grieks' maar als `Rum Patrikhanesi': het patriarchaat van de Romeinen (de naam die in het Ottomaanse rijk gold voor alle Orthodoxe gelovigen).

Ook is het onjuist dat de Orthodoxe Kerk de heilige Drie-Eenheid niet zou erkennen. Hoewel inderdaad een verschil bestaat tussen de trinitaire theologie van de Orthodoxe Kerk en van de rooms-katholieke theologie, betekent dit niet dat de Orthodoxe Kerk de heilige Drie-Eenheid niet zou aanbidden als één God in drie personen. De orthodoxe theologie en eredienst zijn trinitair bij uitstek. Het verschil met Rome ligt in het Filioque, een zesde-eeuwse invoeging in de geloofsbelijdenis, die stelt dat de Heilige Geest zou uitgaan `van de Vader en de Zoon' (Filioque; de oorspronkelijke tekst, tot op heden in gebruik in de Orthodoxe Kerk, luidt dat de Geest uitgaat van de Vader alleen). De Orthodoxe Kerk ziet deze wijziging van het dogma, in de 11de eeuw door de Kerk van Rome aanvaard, als een inbreuk op de goddelijke openbaring en heeft deze nooit geaccepteerd. Ook de 19de-eeuwse dogma's van de Onbevlekte Ontvangenis en de onfeilbaarheid van de paus kent de Orthodoxe Kerk niet.