Kroatië: in 2007 in de EU

Kroatië maakt een goede kans EU-lid te worden. Het Kroatië van nu, zegt minister van Buitenlandse Zaken Miomir ˇZuzul, is een ander land dan het Kroatië van vijf jaar geleden, dat van Franjo Tudjman.

Kroatië, zegt de minister, heeft gebroken met zijn verleden, zowel in 2000, toen de partij van de net overleden president Franjo Tudjman, de HDZ (Kroatische Democratische Gemeenschap) in verkiezingen werd verslagen, als in 2004, toen diezelfde HDZ in een andere gedaante weer aan de macht kwam.

Miomir ˇZuzul, minister van Buitenlandse Zaken, lid van die HDZ en onder Tudjman ambassadeur in Washington, zegt het zo: ,,In 2000 verloor mijn partij, en ik besefte dat de wisseling van de regering ons op een ander niveau van de ontwikkeling van de democratie bracht.''

Het is, hoe diplomatiek geformuleerd ook, een hele erkenning: het Kroatië van Tudjman vertoonde een fors democratisch deficit, en het was na zijn dood niet de HDZ maar de toenmalige oppositie die daar verandering in bracht. Maar, zo voegt ˇZuzul toe, de HDZ heeft haar lesje geleerd, en de huidige premier en HDZ-leider Ivo Sanader heeft ,,een geweldige taak'' volbracht door de partij te hervormen: ,,Vier jaar heeft de partij gehad om een moderne Europese partij te worden. De premier heeft gezegd: we vergeten het verleden niet, we vergeten ook onze fouten niet, hij heeft excuses aangeboden, maar hij heeft ook gezegd: we kijken heel erg naar de toekomst.''

Inmiddels is zoveel veranderd dat Kroatië mag hopen op het lidmaatschap van de Europese Unie – een hoop die vijf jaar geleden nog onmogelijk was. De Europese Commissie heeft onlangs het groene licht gegeven in een avis aan de Europese Raad (van Ministers). Kroatië, zegt minister ˇZuzul – even in Nederland – mikt op 2007. ,,We hopen in juni officieel kandidaat te worden en nog dit jaar onderhandelingen te kunnen beginnen. Die zouden twee of tweeëneenhalf jaar kunnen duren. Kroatië wil leren van zijn buren die op 1 mei EU-lid werden, vooral Slovenië en Hongarije. ,,De Tsjechische onderhandelingen met de EU duurden zeven jaar, de Slowaakse tweeeëneenhalf jaar, omdat de Slowaken van de Tsjechen hadden geleerd.'' Het belangrijkste echter is dat de onderhandelingen beginnen: dan is er uitzicht, perspectief. ˇZuzul: ,,Het is het verschil met landen als Bosnië en Servië. Daar weet men niet waar het heen gaat. Wij weten het wel. Vraag een willekeurige Kroaat hoe het over vijf jaar gaat en hij zal zeggen: dan zitten we in de EU.''

Het optimisme van ˇZuzul – psycholoog van huis uit –, lid van de Kroatische delegatie bij de vredesonderhandelingen in Dayton, ambassadeur in Washington van 1996 tot 2000 en minister sinds vorig jaar – neemt niet weg dat er nog heel wat obstakels liggen op de weg naar de EU. De samenwerking met het Joegoslavië-tribunaal verloopt soepel. De belangrijkste hobbel, zegt ˇZuzul, is de hervorming van het rechtssysteem. ,,Het is niet dat we te weinig rechters en rechtbanken hebben, maar ze zijn niet efficiënt – de achterstand van lopende zaken is gigantisch.'' Het is trouwens de vraag of Kroatië wel genoeg rechters heeft. De afgelopen tien jaar zijn veel rechters naar de beter betalende advocatuur overgestapt en de nieuwe rechters zijn jong en onervaren – ze zijn vaak geen partij voor hun gehaaide voorgangers. Anderhalf miljoen zaken wachten op afhandeling.

De herstructurering van de economie van een socialistische naar een markteconomie is een ander punt. En als derde thema noemt de minister ,,het systeem van normen en waarden, alles wat deel uitmaakt van de democratisering''.

Nog een heikel punt: de terugkeer van de Kroatische Serviërs die in de oorlog van 1991 tot 1995 uit Kroatië zijn gevlucht of verdreven. Er wordt veel geklaagd over gebrek aan actie, door non-gouvernementele en internationale organisaties. Kroatië ,,bewijst slechts lippendienst'' aan de terugkeer, aldus deze week nog een ngo in Sisak. ,,Serviërs worden gediscrimineerd als ze willen terugkeren of hun bezit opeisen en dat is nog erger bij het zoeken naar werk.'' De Kroatische ombudsman Anto Klaric liet zich vorige maand in diezelfde zin uit en de OVSE (Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa) riep Zagreb twee weken geleden bij monde van missiechef Peter Semneby op zich meer in te spannen voor de 200.000 Kroatische Serviërs die nog steeds niet zijn teruggekeerd en zich te hoeden voor zelfvoldaanheid.

ˇZuzul is zich van geen kwaad bewust: ,,We hebben onze verplichtingen en we komen ze na. Er zijn 110.000 Serviërs teruggekeerd, nog 12.000 tot 15.000 anderen willen terugkomen. Van wie wil terugkeren is de meerderheid dus al terug. Onze verplichting is het voor een goede atmosfeer te zorgen, maar dat is een proces, geen beslissing.''

De minister wijst op de vruchtbare samenwerking met de politieke leiding van de Servische minderheid – die Sanaders regering in het parlement steunt. Hij geeft toe: de teruggave van het bezit aan de Serviërs is een probleem: ,,In hun woningen wonen Kroaten die op hun beurt uit Bosnië zijn verdreven – we moeten die mensen eerst aan woonruimte helpen.'' Een ander obstakel is de grote werkloosheid in de regio's waar de vluchtelingen woonden – in Oost-Slavonië is die bijna 55 procent, in Knin 50 procent. ,,We hebben een markteconomie – we kunnen niet naar believen hier of daar een fabriek neerzetten.''

Maar waarom zegt dan de OVSE dat Zagreb zijn inspanningen moet verhevigen? ˇZuzul: ,,Het oordeel van de OVSE is vervat in het positieve avis van de Europese Commissie. Ik zie geen druk, ik zie alleen samenwerking, ook met de OVSE. En zeker, Semneby waarschuwde tegen zelfvoldaanheid, maar hij had het over de toekomst. Het risico van zelfvoldaanheid bestaat altijd, maar we zijn ons daarvan bewust.''

Als Kroatië lid van de EU is, wacht een ander probleem. Dan is het verantwoordelijk voor een nieuw stuk buitengrens van de EU. En dat betekent dat de nu open grens tussen Kroatië en Herzegovina, waar veel van de Bosnische Kroaten leven, net zo dicht moet als de grens tussen Polen en Oekraïne. Wordt dat geen probleem? Die Bosnische Kroaten doen toch nu al alsof ze niet in Bosnië maar in Kroatië leven?

ˇZuzul: ,,We maken ons zorgen over de Kroatische bevolking [van Bosnië]. Ze verlaten Bosnië en dat is een droevig feit. We zeggen hun: Sarajevo is de plek waar jullie voor jullie positie moeten vechten, Sarajevo is jullie hoofdstad. Nu al is de bevolking van Bosnische Kroaten de helft van wat ze voor de oorlog was.''

Maar zullen de Bosnische Kroaten niet nòg sneller een veilig heenkomen in Kroatië zoeken naarmate het Kroatische EU-lidmaatschap – en dus de sluiting van de grens – naderbij komt? ˇZuzul denkt van niet – ondanks de zorgen die hij zich zegt te maken over ,,het droevige feit'' van de emigratie uit Bosnië: ,,Waarom zouden ze naar Kroatië komen? Mensen gaan waar het leven beter is. Bosnië gaat óók vooruit. Veel Kroaten leven er in relatief goede omstandigheden. Waarom zouden ze kiezen voor onzekerheid in Kroatië?''

En als de Bosnische Kroaten al wegwillen gaan ze naar landen als Zweden en Nederland, stelt ˇZuzul. Eind dit jaar neemt de Europese Unie de taak over van de NAVO-vredesmacht in Bosnië. Dat land wacht volgens de Kroatische minister nog steeds op een beslissende duw in de richting van democratie en stabiliteit. Wat hem betreft is Europa aan zet.