Is geloofwaardigheid VS nog te redden?

Hoe misdadig het optreden van de Amerikaanse soldaten ook mag zijn, de échte ramp is wellicht het falen van hun bevelhebbers die het klimaat hebben bevorderd waarin zij opereerden, meent Larry Seaquist.

Onder de druk van uitgelekte foto's erkent de Amerikaanse legerleiding dat ze al maanden op de hoogte is van wreedheden die zijn begaan door Amerikaanse militairen belast met de bewaking van Irakezen in de Abu Ghraibgevangenis, ten westen van Bagdad. Nu zeggen de generaals dat ze verbolgen zijn en de paar schuldigen zullen straffen.

Verbolgenheid is niet genoeg. Zoals ook berispingen niet volstaan om één en ander recht te zetten.

De geloofwaardigheid van het leger als goede macht is wellicht het enige dat kan voorkomen dat de missie in Irak mislukt.

De foto's uit de Abu Ghraib-gevangenis zijn inderdaad om razend van te worden. Wat een weerzinwekkende geest – een Amerikaanse geest! – die besluit een hulpeloze gevangene met een kap over zijn hoofd op een blik te zetten en elektrische draden aan hem vast te maken; een geest die besluit naakte gevangenen op een orgastische berg te stapelen; een geest die breed lacht voor de fotograaf.

Totdat ze de fout ingingen, schijnen de cipiers van Abu Ghraib gewone reservisten te zijn geweest, patriottische Amerikanen in tijdelijke actieve dienst. Maar hoe misdadig het optreden van de soldaten ook mag zijn, de échte ramp is wellicht het falen van hun bevelhebbers, die het klimaat hebben bevorderd waarin zij opereerden. De praktijk van martelingen heeft de hele Amerikaanse onderneming in het Midden-Oosten in gevaar gebracht. Om te beoordelen of de toestand nog kan worden hersteld, is inzicht nodig in het dubbele beeld van Amerika in de Arabische wereld.

Tot nu toe kon vrij neutraal tegen het Amerikaanse optreden in het Midden-Oosten worden aangekeken. Zoals ik zelf onlangs hoorde tijdens een bezoek aan Marokko, bleek uit opiniepeilingen dat het Arabische publiek weliswaar tegen het beleid van de regering-Bush was, maar dat de bevolking van het Midden-Oosten Amerika prees om zijn liberale democratie en de Amerikanen bewonderde om hun persoonlijke inzet voor vrijheid en individuele rechten. De Amerikaanse troepen in Irak waren het levende bewijs van het bewonderenswaardige Amerika.

Nu er geen massavernietigingswapens te vinden blijken te zijn en de veiligheid steeds meer buiten beeld raakt, is de enige resterende grond voor de ijzeren Amerikaanse greep op Irak dat het leger rein van hart is. De VS blijven alleen maar om het zaad van de democratie te planten. Alleen dat nobele doel rechtvaardigt de torenhoge prijs aan doden en gewonden, aan geld en materieel.

Die nobelheid kunnen we vergeten. Net als de zogenaamde afkeer van de Amerikanen van martelingen, in hun moraal en in hun wetgeving. Of de gewone soldaat die zogenaamd het toonbeeld van rechtschapenheid is. Amerika's belangrijkste militaire kwaliteit, zijn karakter, is ernstig bezoedeld.

Omdat de geloofwaardigheid van de VS in de moslimwereld al nagenoeg nihil is, zijn de foto's erger dan blasfemie. Ze wekken evenveel woede in de Arabische wereld als een paar jaar geleden onder de Amerikanen bij de beelden van een Amerikaanse helikopterpiloot die door Mogadishu werd gesleurd. In een online opiniepeiling die deze week in het Midden-Oosten werd gehouden door de tv-zender Al Jazira, had tweederde ,,het vermoeden dat het misbruik van Iraakse gevangenen regel was''.

Maar misschien is de strijd nog niet verloren. In de peiling van Al Jazira dacht éénderde niet dat het Amerikaanse misbruik van gevangenen regel was. Kunnen de VS de sceptici terugwinnen?

Het strijdplan van het Pentagon – beweren dat dit een losstaand incident was en een papieren berisping uitdelen aan een handvol ondergeschikte folteraars – zal niet opgaan. Abu Ghraib is onmiskenbaar een geval van een `bevelsklimaat'.

Het ziet ernaar uit dat de martelingen deel uitmaakten van een nationale veegactie om boeven op te pakken. Al maandenlang berichten tal van vooraanstaande westerse journalisten over gewelddadige nachtelijke invallen waarbij Amerikaanse militairen Iraakse huizen binnendringen en hardhandig `verdachten' afvoeren – met kappen op en handboeien om. Voorbijgangers worden gegrepen bij controleposten. Bij gevangenissen en legerhoofdkwartieren wemelt het van de mensen die speuren naar verdwenen familieleden. Er schijnen duizenden van deze `gedetineerden' te zijn opgesloten in een Goelag over heel Irak – en vermoedelijk ook nog in andere landen.

Dit gevangenisstelsel moet onmiddellijk worden afgeschaft. De VS zullen zich pas van Abu Ghraib kunnen bevrijden als alle gevangenen – ook die in Guantánamo – voor onmiddellijke berechting worden overgedragen aan een internationaal gezag. Juristen, wetten en rechtbanken kunnen bepalen wie misdadigers zijn. Inlichtingen moeten worden verkregen met wettige middelen. Je kunt geen democratie bereiken door middel van martelingen.

Nadat het leger is gestopt met zijn onderdrukking van gevangenen zal het zich moeten verantwoorden.

Het is niet geloofwaardig dat een paar ondergeschikten en groezelige inlichtingentypes op eigen houtje opereerden. Voor de bevelhebbers in de frontlinie moet de dagelijkse cyclus – speuren naar boeven, gevangenen uitpersen en de informatie die zij loslaten gebruiken om weer achter nieuwe boeven aan te gaan – de hoofdmotor van het dagelijkse werk zijn geworden. Als de VS de Irakezen weer willen helpen in plaats van hen gevangen te zetten, moet het hele militaire bevelsapparaat in Irak, plus de vertakkingen tot de top van het Pentagon aan toe, onder een verantwoordingsmicroscoop worden gelegd.

Dit kan niet wachten tot na de oorlog. Het welslagen vereist dat het morele gewicht van het Amerikaanse leger onmiddellijk wordt hersteld. Een aantal hoog aangeschreven oud-officieren zou op korte termijn samen met enkele vooraanstaande burgers een professionele ethische kam door de hele operatie-Irak moeten halen. Voor alles wat mis blijkt te zijn, is er het krijgsrecht. Het Congres zou moeten toezien op een `operatie herstel militaire geloofwaardigheid'.

Alleen door eigener beweging algehele verantwoording af te leggen, zullen de Amerikaanse troepen elke Irakees weer recht in de ogen kunnen kijken en kunnen zeggen: ,,Geloof me nu maar, vriend, ik ben hier om je te helpen.''

Larry Seaquist was kapitein bij de Amerikaanse marine en strateeg bij het Pentagon. Hij ontwerpt campagnes voor conflictpreventie en `community-building' in ontwikkelingslanden en in Amerikaanse steden.